Peşin Sermaye Değeri Hesaplama 2026

Peşin sermaye değeri, SGK’nın gelecekte gelir veya aylık olarak yapacağı ödemelerin belirli teknik varsayımlarla bugünkü toplu değerinin hesaplanmasıdır. Bu tutar, sigortalıya elden ödenen “toplu tazminat” değildir. En sık iş kazası ve meslek hastalığı nedeniyle SGK’nın işveren veya üçüncü kişiye yönelttiği rücu taleplerinde görülür.

Peşin Sermaye Değeri Nedir?

SGK Terimler Sözlüğü, peşin sermaye değerini; Kanunda belirtilen giderlerin yaş, kesilme ihtimali ve Kurumca belirlenen iskonto oranı dikkate alınarak hesaplanan tutar olarak tanımlar. Amaç, gelecekte dönemsel olarak yapılacak ödemeleri tek bir güncel değerde göstermektir.

İlk Peşin Sermaye Değeri Ne Demektir?

İş kazası veya meslek hastalığı sonucu sürekli iş göremezlik geliri bağlandığında, gelirin başladığı tarihte gelecekte yapılacak ödemeler için ilk peşin sermaye değeri hesaplanır. Hak sahibinin ölümü hâlinde eş, çocuk veya ana-babaya bağlanan gelirlerin değerleri de kişisel koşullarına göre ayrı belirlenebilir.

“İlk” ifadesi, gelirin başlangıç tarihindeki hesaplamayı anlatır. Sonraki gelir artışları, kesilme, evlenme, ölüm veya yeniden bağlanma gibi olayların rücu sorumluluğuna etkisi ayrı hukukî kurallara tabidir.

Peşin Sermaye Değeri Hangi Verilerle Hesaplanır?

• Bağlanan gelirin başlangıç tutarı,
• Sigortalının veya hak sahibinin yaşı,
• Gelirin kesilme olasılığı ve hak sahipliği durumu,
• Sürekli iş göremezlik derecesi,
• Kurumun kullandığı yaşam ve kesilme tabloları,
• Hesap tarihinde geçerli iskonto oranı,
• Gelirin tam veya kısmi oluşu.

Bu nedenle yalnızca aylık geliri belli bir yıl sayısıyla çarpmak peşin sermaye değerini vermez. Gelecekteki ödemeler bugünkü değere indirgenir ve hak sahipliğinin sürme ihtimali hesaba katılır.

Basit Örnek Neden Kesin Sonuç Vermez?

Örneğin aylık gelirin 10.000 TL olması, “10.000 × 12 × bakiye yıl” hesabını doğru kılmaz. Kurumun teknik tablosu ve kişisel veriler olmadan internette kesin PSD hesabı yapılamaz.

SGK İşverene Ne Kadar Rücu Edebilir?

5510 sayılı Kanun’un 21. maddesine göre iş kazası veya meslek hastalığı işverenin kastı ya da iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına aykırı hareketi sonucu meydana gelmişse SGK’nın yaptığı veya ileride yapacağı ödemeler ile bağlanan gelirin başladığı tarihteki ilk peşin sermaye değeri, sigortalının veya hak sahiplerinin işverenden isteyebileceği tutarla sınırlı olarak rücu edilebilir.

Uygulamada iki sınır karşılaştırılır:

1. İç tavan: SGK’nın ödeme ve ilk peşin sermaye değeri toplamı, kusur oranlarıyla birlikte değerlendirilir.
2. Dış tavan: Sigortalının veya hak sahiplerinin sorumludan talep edebileceği gerçek zarar tutarıdır.

Rücu alacağı, somut olayın kusur yapısı ve kanun maddesine göre bu sınırlara tabi olabilir. İşverenin kusur oranı, kaçınılmazlık, üçüncü kişinin kusuru ve sigortalının davranışı bilirkişi incelemesinde önem taşır.

Üçüncü Kişinin Sorumluluğu

İş kazasına işveren dışındaki üçüncü kişi sebep olmuşsa Kanun’un 21. maddesindeki özel oran ve sınırlar uygulanabilir. Örneğin trafik kazasının aynı zamanda iş kazası olması hâlinde araç sürücüsü, işleten, sigortacı ve işveren yönünden farklı sorumluluk rejimleri bir araya gelir. SGK rücu alacağı ile sigortalının kendi maddi tazminat talebi birbirinin aynısı değildir.

Peşin Sermaye Değeri ile Gerçek Zarar Farkı

Peşin sermaye değeri SGK’nın gelecekteki gelir ödemesinin aktüeryal karşılığıdır. Gerçek zarar ise sigortalının çalışma gücü kaybı veya ölüm hâlinde hak sahiplerinin destekten yoksun kalma zararının Borçlar Kanunu ilkeleriyle hesaplanmasıdır. Hesap yöntemleri, gelir tabanları ve amaçları farklı olabilir.

Bu nedenle mahkeme dosyasında SGK’dan ilk peşin sermaye değeri tablosu getirtilirken ayrıca aktüerya bilirkişisinden gerçek zarar hesabı alınabilir. Mahsup ve rücu sınırı bu iki verinin karşılaştırılmasıyla belirlenir.

Peşin Sermaye Değeri Belgesinde Neler Kontrol Edilmeli?

• Sigortalı ve hak sahibi kimlik bilgileri,
• Gelirin başlangıç tarihi ve aylık tutarı,
• Sürekli iş göremezlik derecesi,
• Her hak sahibi için ayrı değer,
• Hesaba esas yaş ve kesilme verileri,
• Geçici iş göremezlik ödemesi ve tedavi giderlerinin ayrıca gösterilip gösterilmediği,
• Rücu davasındaki kusur oranının doğru uygulanıp uygulanmadığı.

Hesaba İtiraz Edilebilir mi?

SGK’nın gönderdiği cetvelde kimlik, yaş, gelir başlangıcı veya oran hatası varsa Kurumdan dayanak ve ayrıntılı hesap istenebilir. Dava dosyasında rapora karşı somut itiraz yapılmalı; yalnızca “tutar yüksektir” denilmemelidir. Yanlış kusur oranı, dış tavanın hesaba katılmaması veya aynı ödemenin iki kez eklenmesi de incelenebilir.

Sık Sorulan Sorular

Peşin sermaye değeri sigortalıya ödenir mi?

Kural olarak hayır. Bu değer, SGK’nın dönemsel gelir ödemelerinin teknik karşılığı ve rücu hesabı için kullanılır.

Her iş kazasında işveren bu tutarı öder mi?

Hayır. İşverenin Kanundaki sorumluluk koşulları, kusur, illiyet bağı ve gerçek zarar sınırı incelenir.

Online hesaplama kesin sonuç verir mi?

Hayır. Kurumun kullandığı güncel teknik tablolar ve kişisel veriler olmadan yalnızca yaklaşık senaryo kurulabilir.

Resmî Kaynaklar

• 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu
• SGK Terimler Sözlüğü
• SGK – İş Kazalarında İşverenin Sorumluluğu Çalışması

Bilgilendirme: Bu içerik genel bilgi amaçlıdır; somut olayda güncel düzenleme, işlem ve süreler ayrıca incelenmelidir. Somut durumunuz için baroya kayıtlı bir avukatla iletişime geçmeniz gerekir.