İbraname, Sulh ve Arabuluculuk Belgesinde İmzadan Önce Neler Kontrol Edilir?

Yavuzhan Vinçoğlu | Trafik Kazası Tazminatı ve Sigorta Uzmanı

İbraname imzalamadan önce — kısa cevap:Sigorta şirketi ‘bugün imzalarsanız yarın ödeme yaparız’ dedi. Metinde bütün geçmiş ve gelecek haklardan vazgeçtiğiniz yazıyorsa ne olur? Ödeme tutarı kadar feragatin kapsamı, kimin adına imza atıldığı ve para yatmazsa ne olacağı da önemlidir.

Bu rehberde anlaşma metnini başlıktan imza satırına kadar kontrol edeceğiz.

Bu rehber hangi sorunu çözüyor?

Bu yazı, “Sulh, İbraname ve Arabuluculuk Anlaşması: İmzadan Önce Hangi Maddeler Kontrol Edilmeli?” başlığındaki bilgileri yalnız tanım düzeyinde bırakmadan dosya kurma ve kontrol etme bakışıyla ele alır. Amaç, tek bir belgeye veya tek bir orana güvenmek yerine olayın kronolojisini, dayanak kayıtlarını ve başvuru sırasını birlikte değerlendirebilmektir.

1. Üç belgeyi ayırın

İbraname, borcun tamamen veya kısmen sona erdiğinin beyanıdır. Sulh, tarafların karşılıklı ödünlerle uyuşmazlığı çözmesidir. Arabuluculuk anlaşması ise özel usul ve sonuçlara sahiptir.

Belgenin başlığından çok içeriği önemlidir. ‘Makbuz’ başlıklı metin geniş feragat, ‘protokol’ başlıklı metin ibra içerebilir.

İmzadan önce belgenin hangi hukuki sonucu hedeflediğini açıkça sorun.

2. Taraf ve temsil yetkisi

Her hak sahibinin adı, kimliği ve talep kalemi ayrı yazılmalıdır. Bir aile ferdinin imzası diğer yetişkinleri kendiliğinden bağlamaz.

Vekil veya temsilci imzalayacaksa sulh, ibra, feragat ve alternatif çözüm için gerekli özel yetkiler kontrol edilir.

Çocuk veya kısıtlı adına yapılacak işlemde yasal temsil, menfaat çatışması ve gerekiyorsa mahkeme izni ayrıca değerlendirilir.

3. Ödeme tutarı ve kalemleri

Toplam rakamın içinde sürekli sakatlık, geçici kayıp, bakım, cenaze, destek, faiz, gider ve vekâlet ücretinden hangileri var?

Ana para ile faiz tek rakama birleştirilmişse hesap tarihi ve yöntem gösterilsin. Daha önce yapılan ödeme ayrıca düşülsün.

Her hak sahibine yapılacak ödeme ve banka hesabı ayrı tabloda yer alsın.

4. Feragat kapsamı

Yalnız belirli dosya ve zarar kalemi mi, yoksa kazadan doğabilecek bütün geçmiş-gelecek haklar mı sona erdiriliyor?

Henüz ortaya çıkmamış komplikasyon, limit üstü sorumlular, manevi tazminat veya başka poliçeler metinde fark edilmeden kapsama alınabilir.

‘Her ne nam altında olursa olsun’ gibi geniş ifadelerin somut sonucunu anlamadan imzalamayın.

5. Ödeme ile imza sırası

Feragatin imza anında mı, paranın tam ve zamanında hesaba geçmesiyle mi yürürlüğe girdiği açık olmalıdır.

Taksitli ödemede her tarih, tutar, banka hesabı ve gecikmenin sonucu yazılmalıdır. Bir taksit gecikirse kalan borcun ne olacağı belirlensin.

Ödeme yapılmadan dava veya icradan kesin feragat edilmesi tahsilat güvencesini azaltabilir.

6. Gecikme ve teminat

Gecikme faizi, muacceliyet, teminat, kefalet veya icra edilebilirlik düzenlemesi anlaşmanın uygulanabilirliğini etkiler.

Arabuluculuk anlaşmasının icra edilebilirlik sonucu, taraflar ve vekillerin imzasına göre HUAK kapsamında değerlendirilir.

Şirket içi ödeme onayı henüz yoksa bunu anlaşma kesinleşmiş gibi göstermeyin.

7. KTK 111’in iki yıllık özel hükmü

KTK 111, sorumluluğu kaldıran veya daraltan anlaşmalar ile açıkça yetersiz ya da fahiş tazminat anlaşmalarına ilişkin özel hükümler içerir.

Açıkça yetersiz veya fahiş anlaşmanın iki yıl içinde iptali istenebilir; ancak bu düzenleme her imzayı kendiliğinden geçersiz kılmaz.

Bu iki yıllık süreyi KTK 109’daki genel zamanaşımıyla karıştırmayın.

8. Arabuluculukta anlaşmama

Anlaşma olmazsa son tutanak düzenlenir. Hangi tarafların katıldığı ve hangi uyuşmazlıkların görüşüldüğü doğru gösterilmelidir.

Arabuluculukta söylenen her teklif sonraki yargılamada delil olarak kullanılabilir varsayımı doğru değildir; gizlilik kuralları vardır.

Son tutanak sonrası dava ve zamanaşımı takvimi hemen güncellenmelidir.

9. Vergi, masraf ve kesinti

Ödenecek tutardan hangi masrafın veya ücretin düşüleceği açık yazılsın. Belirsiz ‘tüm masraflar mahsup edilir’ ifadesi sonradan uyuşmazlık yaratır.

Arabuluculuk ücreti, başvuru gideri, vekâlet ve vergi iddiası ayrı kalemlerdir. Güncel mevzuata göre kim tarafından karşılanacağı belirtilsin.

Net elinize geçecek tutarı hesaplamadan brüt rakama göre karar vermeyin.

10. İmza öncesi kontrol

Metni boş alan bırakmadan, bütün ekleriyle ve son hâliyle okuyun. Sonradan eklenecek sayfa veya tutar kabul etmeyin.

Her sayfayı tarih ve kimlikle eşleştirin; bir nüshayı hemen alın. Elektronik imza veya uzaktan süreçte belgenin doğrulanabilir kopyasını saklayın.

Ödeme planı, feragat kapsamı ve ihlal sonucu üçü de net değilse imzayı erteleyin.

• Taraf
• Talep kalemi
• Tutar
• Ödeme tarihi
• Feragat
• Gecikme
• Masraf
• Ekler
• Nüsha

İbraname imzalamadan önce: sonuç ve son kontrol

Anlaşmayla kapanan dosyanın kontrolünü yaptık. Şimdi kazada birden fazla araç, sigortacı veya başka sorumlu bulunduğunda talebin nasıl bölünmeyeceğini inceleyeceğiz.

Bir sonraki yazıda müteselsil sorumluluk, kusur paylaşımı, poliçe limitleri ve rücu ilişkisini örnek dosyayla açıklayacağız.

İbraname imzalamadan önce hakkında sık sorulan sorular

1. Üç belgeyi ayırın nasıl değerlendirilir?

İbraname, borcun tamamen veya kısmen sona erdiğinin beyanıdır. Sulh, tarafların karşılıklı ödünlerle uyuşmazlığı çözmesidir. Arabuluculuk anlaşması ise özel usul ve sonuçlara sahiptir. Belgenin başlığından çok içeriği önemlidir. ‘Makbuz’ başlıklı metin geniş feragat, ‘protokol’ başlıklı metin ibra içerebilir. İmzadan önce belgenin hangi hukuki sonucu hedeflediğini açıkça sorun.

2. Taraf ve temsil yetkisi nasıl değerlendirilir?

Her hak sahibinin adı, kimliği ve talep kalemi ayrı yazılmalıdır. Bir aile ferdinin imzası diğer yetişkinleri kendiliğinden bağlamaz. Vekil veya temsilci imzalayacaksa sulh, ibra, feragat ve alternatif çözüm için gerekli özel yetkiler kontrol edilir. Çocuk veya kısıtlı adına yapılacak işlemde yasal temsil, menfaat çatışması ve gerekiyorsa mahkeme izni ayrıca değerlendirilir.

3. Ödeme tutarı ve kalemleri nasıl değerlendirilir?

Toplam rakamın içinde sürekli sakatlık, geçici kayıp, bakım, cenaze, destek, faiz, gider ve vekâlet ücretinden hangileri var? Ana para ile faiz tek rakama birleştirilmişse hesap tarihi ve yöntem gösterilsin. Daha önce yapılan ödeme ayrıca düşülsün. Her hak sahibine yapılacak ödeme ve banka hesabı ayrı tabloda yer alsın.

4. Feragat kapsamı nasıl değerlendirilir?

Yalnız belirli dosya ve zarar kalemi mi, yoksa kazadan doğabilecek bütün geçmiş-gelecek haklar mı sona erdiriliyor? Henüz ortaya çıkmamış komplikasyon, limit üstü sorumlular, manevi tazminat veya başka poliçeler metinde fark edilmeden kapsama alınabilir. ‘Her ne nam altında olursa olsun’ gibi geniş ifadelerin somut sonucunu anlamadan imzalamayın.

Resmî ve birincil kaynaklar

• Mevzuat Bilgi Sistemi — Karayolları Trafik Kanunu m.111
• Mevzuat Bilgi Sistemi — Türk Borçlar Kanunu
• Adalet Bakanlığı — Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu
• Adalet Bakanlığı — Arabuluculuk Daire Başkanlığı
• Mevzuat Bilgi Sistemi — Hukuk Muhakemeleri Kanunu

İbraname imzalamadan önce için ilgili bağlantılar

İbraname imzalamadan önce değerlendirilirken dosyanın diğer aşamaları için sigorta tahkim başvuru dosyası rehberi incelenebilir. Güncel düzenleme ve kurum uygulaması için Türk Borçlar Kanunu esas alınmalıdır.

Bilgilendirme: Bu içerik genel bilgi amaçlıdır; somut olayda güncel düzenleme, işlem ve süreler ayrıca incelenmelidir. Somut durumunuz için baroya kayıtlı bir avukatla iletişime geçmeniz gerekir.

Yaklaşık hesabı etkileyen başlıkları topluca görmek için trafik kazası tazminatı hesaplama aracını kullanabilirsiniz.