Meslek Hastalığından Kaynaklanan Tazminat Davası

Meslek hastalığı, yapılan işin niteliği veya işyerindeki çalışma koşulları nedeniyle zaman içinde ortaya çıkan bedensel ya da ruhsal rahatsızlıktır. Hastalığın tıbben saptanması tek başına yeterli olmayabilir; rahatsızlık ile yürütülen iş arasında uygun bağın da kurulması gerekir. Bu nedenle meslek hastalığından kaynaklanan tazminat davasında teşhis tarihi, maruziyet süresi, işyeri kayıtları ve Sosyal Güvenlik Kurumu incelemesi birlikte önem taşır.

Meslek Hastalığı Sayılabilmesi İçin Hangi Şartlar Aranır?

Bir hastalığın meslek hastalığı olarak kabulünde çalışanın yaptığı iş, maruz kaldığı fiziksel, kimyasal veya biyolojik etkenler ve hastalığın ortaya çıkış biçimi incelenir. Gürültüye bağlı işitme kaybı, mesleki solunum yolu hastalıkları, kimyasal maddelere bağlı rahatsızlıklar ve tekrarlayıcı hareketlerden doğan kas-iskelet sorunları buna örnek olabilir. Ancak aynı tanının konulmuş olması, her çalışan bakımından otomatik olarak meslek hastalığı sonucunu doğurmaz.

SGK, yetkili sağlık hizmeti sunucularınca düzenlenen sağlık kurulu raporu ile tıbbi belgeleri Kurum Sağlık Kurulunda değerlendirir. Listede bulunmayan bir hastalık veya öngörülen yükümlülük süresini aşan bir durum varsa dosyanın Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulunca değerlendirilmesi gündeme gelebilir. Bu yönüyle “hastane raporu aldım, dava kesin kazanılır” yaklaşımı doğru değildir.

Meslek Hastalığı Tespit Süreci Nasıl İlerler?

1. Tıbbi kayıtlar toplanır: İlk yakınmalar, tanı, tedavi, görüntüleme ve laboratuvar sonuçları kronolojik biçimde bir araya getirilir.
2. Çalışma geçmişi belirlenir: Görev tanımı, çalışma süresi, kullanılan maddeler, kişisel koruyucu donanım ve maruziyet ölçümleri araştırılır.
3. SGK bildirimi ve incelemesi yapılır: İşveren, meslek hastalığını öğrendiği tarihten itibaren üç iş günü içinde Kuruma bildirim yapmakla yükümlüdür.
4. Sağlık kurulu değerlendirmesi alınır: Hastalığın mesleki niteliği ve varsa meslekte kazanma gücü kaybı incelenir.
5. Sorumluluk ve zarar hesabı yapılır: İşverenin iş sağlığı ve güvenliği önlemleri, illiyet bağı ve çalışanın uğradığı zarar ayrı ayrı değerlendirilir.

Hangi Tazminatlar İstenebilir?

Somut olayın özelliklerine göre geçici iş göremezlik dönemindeki kazanç kaybı, sürekli iş gücü kaybından doğan zarar, belgeli tedavi ve bakım giderleri ile ekonomik geleceğin sarsılmasından kaynaklanan kayıplar talep konusu olabilir. Kişilik değerlerinde meydana gelen zarar için manevi tazminat da gündeme gelebilir. Ölüm halinde destekten yoksun kalan kişiler kendi zararları bakımından talepte bulunabilir.

SGK tarafından bağlanan gelir ile işverenden talep edilen tazminat aynı şey değildir. SGK’nın sürekli iş göremezlik geliri bakımından meslekte kazanma gücü kaybının en az yüzde 10 olması aranır. Kurumun yaptığı bazı ödemelerin tazminat hesabına nasıl yansıyacağı ise ödeme türüne ve dosyanın koşullarına göre belirlenir. İş gücü kaybı hesabının temel mantığı için iş gücü kaybı tazminatı hesaplama rehberine bakılabilir.

İşverenin Sorumluluğu Nasıl Değerlendirilir?

İşverenin risk değerlendirmesi yapıp yapmadığı, ortam ölçümleri, periyodik sağlık gözetimi, eğitimler, uygun koruyucu ekipmanın sağlanması ve denetim yükümlülüğü araştırılır. Bilirkişi incelemesinde yalnızca hastalığın varlığı değil, alınması gereken önlemler ile fiilen alınan önlemler arasındaki fark da ele alınır. Çalışanın sigara kullanımı, önceki hastalıkları veya başka işyerlerindeki maruziyeti illiyet ve kusur değerlendirmesinde tartışılabilir; bunlar tek başına talebi otomatik olarak ortadan kaldırmaz.

Görevli Mahkeme, Arabuluculuk ve Süre

İşçi ile işveren arasındaki meslek hastalığı tazminatı uyuşmazlıkları kural olarak iş mahkemesinde görülür. Dava açılmadan önce zorunlu arabuluculuk bulunup bulunmadığı, talebin türü ve taraflara göre ayrıca kontrol edilmelidir. SGK’nın meslek hastalığı tespitine ilişkin bir uyuşmazlık varsa Kurum süreci ve davadaki taraf yapısı da değişebilir.

Zamanaşımı başlangıcı meslek hastalıklarında her zaman ilk çalışma veya ilk belirti tarihi değildir. Zararın kapsamının ve sorumlu kişinin ne zaman öğrenildiği, hastalığın gelişmeye devam edip etmediği ve ceza soruşturmasına konu bir fiil bulunup bulunmadığı sonucu etkileyebilir. Bu nedenle dosya tarihleri, genel bir süre cümlesine dayanılarak değil belge bazında hesaplanmalıdır. İş kazası ve bildirim süreleri arasındaki farklar için iş kazasında şikâyet ve bildirim süreleri yazısı da incelenebilir.

Delil Olarak Hangi Belgeler Önemlidir?

• İşyeri özlük ve görev tanımı kayıtları
• Risk değerlendirmeleri, ortam ölçümleri ve sağlık gözetimi belgeleri
• İşe giriş ve periyodik muayene raporları
• Hastane dosyası, epikrizler, tetkikler ve reçeteler
• SGK inceleme raporu ve Kurum Sağlık Kurulu kararı
• Tanık anlatımları ile aynı işyerindeki benzer vakalara ilişkin kayıtlar
• Ücret bordroları ve kazanç kaybını gösteren belgeler

Sık Sorulan Sorular

Meslek hastalığı yıllar sonra ortaya çıkarsa talep mümkün mü?

Mümkün olabilir. Bazı hastalıklar maruziyet bittikten sonra belirti verir. Ancak tıbbi illiyet, yükümlülük süresi ve zamanaşımı ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

SGK meslek hastalığını kabul etmezse tazminat davası biter mi?

Hayır. Kurum kararına karşı başvuru ve yargı yolları gündeme gelebilir. Tespit uyuşmazlığının hangi usulle ve kimlere karşı yürütüleceği dosyaya göre belirlenir.

Çalışmaya devam eden kişi tazminat isteyebilir mi?

Çalışmanın sürmesi tek başına zarar bulunmadığı anlamına gelmez. Ücret kaybı, çalışma gücü kaybı ve gelecekteki ekonomik etkiler somut delillerle incelenir.

Resmî Kaynaklar

• SGK: Meslek Hastalığı
• 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu
• 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu

Bilgilendirme: Bu içerik genel bilgi amaçlıdır; somut olayda güncel düzenleme, işlem ve süreler ayrıca incelenmelidir. Somut durumunuz için baroya kayıtlı bir avukatla iletişime geçmeniz gerekir.