Maden İşçisi Kıdem Tazminatı

Maden işçisinin kıdem tazminatı, diğer işçilerde olduğu gibi çalışma süresi ve son brüt ücret üzerinden hesaplanır. Yer altında çalışmak kıdem tazminatını otomatik olarak iki katına çıkarmaz. Bununla birlikte yer altı maden işlerindeki özel çalışma süresi, fazla çalışma, ücret ve izin kuralları son brüt kazancı ve işçilik alacaklarını etkileyebildiği için hesap yalnız bordrodaki çıplak maaşa bakılarak yapılmamalıdır.

Maden İşçisi Kıdem Tazminatına Ne Zaman Hak Kazanır?

Aynı işverene bağlı çalışma süresi en az bir yıl olan işçi, iş sözleşmesi kıdem tazminatına hak kazandıran bir nedenle sona erdiğinde tazminat isteyebilir. Başlıca haller şunlardır:

• İşverenin, işçiyi ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık dışındaki bir nedenle işten çıkarması
• İşçinin ücretin ödenmemesi, iş sağlığı ve güvenliği tehlikesi veya diğer haklı nedenlerle sözleşmeyi feshetmesi
• Emeklilik, yaş dışındaki emeklilik koşullarının sağlanması veya toptan ödeme amacıyla ayrılma
• Muvazzaf askerlik nedeniyle ayrılma
• Kadın işçinin evlendiği tarihten itibaren bir yıl içinde kendi isteğiyle ayrılması
• İşçinin ölümü

İşverenin 4857 sayılı İş Kanunu’nun 25/II maddesindeki ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık nedenlerinden birini ispatlayarak yaptığı fesihte kıdem tazminatı doğmayabilir. İstifa dilekçesinin varlığı da her zaman hakkın kaybedildiğini göstermez; dilekçenin gerçek iradeyi yansıtıp yansıtmadığı ve haklı fesih nedeni bulunup bulunmadığı araştırılır.

Maden İşçisi Kıdem Tazminatı Nasıl Hesaplanır?

Her tam çalışma yılı için giydirilmiş son brüt ücretin 30 günlük tutarı esas alınır. Bir yıldan artan süreler gün oranında hesaba katılır. Basit form şöyledir:

Kıdem tazminatı = Giydirilmiş son brüt günlük ücret × 30 × toplam çalışma yılı

Düzenli yemek, yol, yakacak, prim ve benzeri para veya para ile ölçülebilen sürekli menfaatler şartları varsa giydirilmiş ücrete eklenir. Fazla çalışma ödemeleri düzensiz ve yapılan çalışmaya bağlıysa her durumda kıdem hesabına katılmaz; ödemenin devamlılığı ve ücret niteliği bordro ile fiilî çalışma üzerinden incelenir.

Hesap, iş sözleşmesinin sona erdiği tarihte yürürlükte olan kıdem tazminatı tavanını aşamaz. Tavan yıl içinde değişebildiğinden internet üzerindeki eski rakamla hesap yapmak yerine fesih tarihi esas alınmalıdır. Kıdem tazminatından kural olarak yalnız damga vergisi kesilir; başka işçilik alacaklarının vergi ve prim rejimi farklı olabilir.

Yer Altı Maden İşlerinde Hangi Özel Kurallar Vardır?

Yer altı maden işlerinde çalışanların günlük çalışma süresi en çok yedi buçuk, haftalık çalışma süresi en çok otuz yedi buçuk saattir. Fazla çalışma ancak kanunda belirtilen zorunlu ve olağanüstü hallerde yaptırılabilir. Kanuni sınırları aşan fiilî çalışmalar ile ödenmeyen vardiya ve tatil alacakları, kıdem tazminatından ayrı talep kalemleridir.

Yer altı işlerinde çalışanların yıllık ücretli izin süreleri kanundaki asgari sürelere dörder gün eklenerek uygulanır. İş sözleşmesi sona erdiğinde kullanılmamış yıllık izin ücreti ayrıca ödenir. Bu özel izin süresi kıdem yılını artırmaz; ancak ödenmemiş izin alacağının tutarını etkiler.

Ücret Bordrosu Gerçek Maaşı Göstermiyorsa Ne Olur?

Maden işlerinde ücretin bir bölümünün elden ödenmesi, primlerin bordro dışında kalması veya vardiya kayıtlarının eksik tutulması hesap uyuşmazlığına yol açabilir. Banka hareketleri, emsal ücret araştırması, puantaj, vardiya çizelgesi, tanık anlatımları ve işyeri kayıtları birlikte değerlendirilebilir. İşçinin fiilen yaptığı iş, kıdemi, mesleki unvanı ve çalışma bölgesi gerçek ücretin belirlenmesinde önemlidir.

İmzalı bordro güçlü bir delil olmakla birlikte sahtelik, ihtirazî kayıt veya bordro ile banka ödemesi arasındaki fark gibi durumlar ayrıca incelenir. Boş veya hesap içeriği gösterilmeyen ibraname imzalanmamalıdır.

İş Sağlığı ve Güvenliği Nedeniyle Ayrılma

Maden ocağında ciddi ve yakın tehlike, gerekli koruyucu önlemlerin alınmaması, ücretin ödenmemesi ya da sağlık şartlarının işi sürdürmeye elvermemesi işçi açısından fesih gündemi yaratabilir. Fakat işçinin işe gitmemeyi seçmesi ile sözleşmeyi haklı nedenle sona erdirmesi aynı işlem değildir. Tehlikenin tespiti, işverene bildirim, iş sağlığı ve güvenliği kurulu süreci ve fesih metni olayın koşullarına göre düzenlenmelidir.

Hastalık yapılan işle bağlantılıysa kıdem hesabına ek olarak meslek hastalığı süreci doğabilir. Bu konuda meslek hastalığından kaynaklanan tazminat rehberi incelenebilir.

Başvuru İçin Gerekli Belgeler

• SGK hizmet dökümü ve işe giriş-çıkış bildirgeleri
• İş sözleşmesi, fesih bildirimi ve varsa istifa dilekçesi
• Ücret bordroları ve banka hesap hareketleri
• Vardiya, puantaj ve yer altı çalışma kayıtları
• Düzenli yan hakları gösteren belgeler
• Emeklilik veya askerlik nedeniyle ayrılmada ilgili resmî belge
• İş sağlığı ve güvenliği başvuruları ile sağlık raporları

Arabuluculuk ve Dava Süreci

Kıdem tazminatı ve diğer işçilik alacakları için dava açılmadan önce zorunlu arabulucuya başvurulur. Anlaşma olmazsa iş mahkemesinde dava açılabilir. Fesih bildiriminin tebliğ tarihi, işçinin son çalışma günü ve arabuluculuk başvuru tarihi zamanaşımı hesabında önemlidir. Kıdem tazminatı alacağında güncel mevzuata göre beş yıllık zamanaşımı uygulanır; geçiş hükümleri eski fesihler bakımından ayrıca kontrol edilmelidir.

İhbar tazminatı kıdem tazminatından farklı koşullara tabidir. Bildirim sürelerinin hesabı için ihbar süresi rehberine bakılabilir.

Sık Sorulan Sorular

Maden işçisinin kıdem tazminatı iki kat mı hesaplanır?

Hayır. Kanunda yer altı maden işçisi için kıdem tazminatının iki kat hesaplanacağına dair genel bir kural yoktur. Özel çalışma ve ücret alacakları ayrıca hesaplanır.

Taşeron değişirse kıdem sıfırlanır mı?

Aynı işyerinde işin ve çalışmanın kesintisiz sürmesi halinde işyeri devri, asıl-alt işveren ilişkisi ve hizmet sürelerinin birleştirilmesi incelenir. Yalnız şirket adının değişmesi kıdemi otomatik olarak sıfırlamaz.

Kıdem tazminatı ile kullanılmayan izin ücreti aynı mıdır?

Hayır. Kıdem tazminatı fesih nedenine ve kıdeme bağlıdır; kullanılmayan yıllık izin ücreti ise sözleşme sona erdiğinde hak edilen fakat kullanılmayan izin günleri üzerinden ayrıca hesaplanır.

Resmî Kaynaklar

• 4857 sayılı İş Kanunu
• 1475 sayılı İş Kanunu, yürürlükteki 14. madde
• 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu

Ayrıca İnceleyebilirsiniz

• İstifa Eden İşçi Kıdem Tazminatı Alabilir mi? Haklı Fesih Nedenleri

Bilgilendirme: Bu içerik genel bilgi amaçlıdır; somut olayda güncel düzenleme, işlem ve süreler ayrıca incelenmelidir. Somut durumunuz için baroya kayıtlı bir avukatla iletişime geçmeniz gerekir.