İdari Yargıda Duruşma Açılması: Şartlar, Talep ve 2026 Parasal Sınırı

İdari yargıda temel inceleme yöntemi yazılı yargılama ve dosya üzerinden değerlendirmedir. Bununla birlikte taraflardan birinin zamanında talepte bulunması ve İYUK 17’deki şartların oluşması hâlinde duruşma yapılabilir. Mahkeme veya kanun yolu mercii de gerekli gördüğünde kendiliğinden duruşma açabilir.

2026 güncel sınır: Konusu para ile ölçülebilen vergi, tam yargı ve iptal davalarında, dava değeri 486.000 TL’yi aşıyorsa taraflardan birinin talebi üzerine duruşma yapılması zorunludur. Bu tutarı aşmayan davalarda duruşma yapılıp yapılmayacağı mahkemenin takdirindedir.

İdari Yargıda Duruşma Nedir?

Duruşma, tarafların dosyadaki iddia ve savunmalarını hâkim veya heyet önünde sözlü olarak açıklamasına imkân veren usul aşamasıdır. Yazılı dilekçelerin yerine geçmez; dava konusu, hukuki sebepler ve deliller esas olarak dosyadaki yazılı belgeler üzerinden incelenmeye devam eder.

İdare ve vergi mahkemelerinde duruşma, hukuk veya ceza davalarındaki gibi baştan sona sözlü bir yargılama değildir. Amaç, dosyada tartışmalı kalan noktaların açıklanması ve tarafların hâkimlere doğrudan hukuki görüş sunabilmesidir.

Duruşma Hangi Davalarda İstenebilir?

• İdari işlemlere karşı açılan iptal davaları
• İdari eylem veya işlem nedeniyle açılan tam yargı davaları
• Vergi, resim, harç ve benzeri mali yükümlere ilişkin vergi davaları
• İlk derece sıfatıyla Danıştayda görülen ve duruşma şartlarını taşıyan davalar
• İstinaf veya temyiz incelemesinde merciin gerekli gördüğü uyuşmazlıklar

Davanın türü kadar konusu ve parasal değeri de önemlidir. Bazı özel kanunlarda dosyanın ivedi incelenmesi veya farklı usul uygulanması öngörülebilir; özel hüküm varsa öncelikle o kural dikkate alınır.

2026 Yılında Zorunlu Duruşma Sınırı

İYUK 17’de yer alan 270.000 TL temel tutar, her yıl yeniden değerleme oranında artırılır. 2025 yılında uygulanan 388.000 TL sınır, 2025 yılı yeniden değerleme oranı olan %25,49 ile artırıldığında 486.000 TL’ye ulaşır; bin lirayı aşmayan bölüm hesaba katılmaz.

Bu nedenle 2026 yılında açılan, konusu para ile ölçülebilen ve değeri 486.000 TL’yi aşan vergi, tam yargı veya iptal davalarında taraflardan birinin usulüne uygun duruşma talebi varsa mahkeme duruşma yapmak zorundadır. Değer tam olarak 486.000 TL ise kanundaki ‘aşan’ şartı gerçekleşmez.

Hesaplama notu: Vergi davalarında uyuşmazlığa konu vergi, resim, harç, benzeri mali yüküm ile bunlara bağlı zam ve cezaların toplamı dikkate alınır. Dava değerinin sonradan artırılması hâlinde artırım tarihi ve ilgili parasal sınır ayrıca incelenmelidir.

Hangi Tarihteki Parasal Sınır Uygulanır?

4 Haziran 2025 tarihli 7550 sayılı Kanun değişikliğinden sonra duruşma zorunluluğu belirlenirken davanın açıldığı tarihte geçerli parasal sınır esas alınır. Böylece dava sürerken sınırın yükselmesi, başlangıçta kazanılan duruşma imkânını ortadan kaldırmaz.

Dava 2026 yılında açılmışsa 486.000 TL sınırı uygulanır. Daha eski tarihli dosyalarda, davanın açıldığı yıldaki tutar kontrol edilmelidir.

Sınırın Altındaki Davalarda Duruşma Yapılır mı?

Evet, yapılabilir. Dava değeri zorunlu sınırın altında olsa veya uyuşmazlığın konusu para ile ölçülemese bile mahkeme duruşma talebini kabul edebilir. Ancak bu durumda tarafın talebi mahkemeyi bağlamaz; dosyanın niteliği ve sözlü açıklamaya ihtiyaç bulunup bulunmadığı değerlendirilir.

Mahkeme, taraflar hiç istemese de gerekli gördüğü bir uyuşmazlıkta kendiliğinden duruşma yapılmasına karar verebilir.

Duruşma Talebi Ne Zaman Yapılır?

Duruşma talebi dava dilekçesi ile cevap ve savunma dilekçelerinde yapılmalıdır. Davacı, dava veya cevaba cevap dilekçesinde; davalı idare ise savunma veya ikinci savunma dilekçesinde talebini açıkça belirtmelidir. Dilekçe aşaması tamamlandıktan sonra yapılan talebin kabulü mahkemenin takdirine kalabilir.

Açık Talep Nasıl Yazılır?

Dilekçede ‘duruşma yapılmasına karar verilmesi talep olunur’ şeklinde tereddüde yer bırakmayan bir istem bulunmalıdır. Sadece delillerin incelenmesi veya tarafın dinlenmesi yönündeki genel ifadeler her zaman duruşma talebi olarak kabul edilmeyebilir.

Mahkeme Duruşma Talebini Reddedebilir mi?

Dava değeri zorunlu sınırı aşıyor ve talep usulüne uygun yapılmışsa ilk derece mahkemesi duruşma açmalıdır. Zorunlu alanın dışında talebi kabul edip etmemek mahkemenin takdirindedir. Ret değerlendirmesinin dosyanın özelliklerine uygun ve keyfîlikten uzak olması gerekir.

Zorunlu olduğu hâlde duruşma yapılmadan karar verilmesi, istinaf veya temyiz başvurusunda usule aykırılık olarak ileri sürülebilir. Bu aykırılığın kararın sonucuna ve adil yargılanma güvencelerine etkisi kanun yolu merciince değerlendirilir.

Duruşma Günü Nasıl Bildirilir?

Duruşma davetiyesi taraflara tebliğ edilir. İYUK 17 uyarınca duruşma günü taraflara en az 30 gün önce bildirilir. Usulüne uygun tebligat yapılmadan tarafın yokluğunda duruşmaya devam edilmesi hukuki dinlenilme hakkı yönünden sorun doğurabilir.

Duruşmaya Kimler Katılabilir?

• Davacı ve davalı idarenin yetkili temsilcisi
• Tarafların avukatları
• Davaya katılmasına karar verilen müdahil veya vekili
• Mahkemenin açıklama için çağırdığı ilgililer
• Danıştayda görülen işlerde ilgili Danıştay savcısı

Vekille takip edilen dosyada tarafın bizzat katılması çoğu zaman zorunlu değildir. Mahkeme gerekli gördüğünde taraftan veya idare temsilcisinden belirli bir konuda açıklama isteyebilir.

Duruşma Nasıl Yapılır?

1. Başkan veya hâkim tarafların kimlik ve temsil yetkilerini kontrol eder.
2. Dosyanın konusu ve duruşma düzeni açıklanır.
3. Taraflara iddia ve savunmalarını sözlü olarak sunmaları için sıra ile söz verilir.
4. Heyet gerekli gördüğü konularda soru sorabilir ve açıklama isteyebilir.
5. Danıştayda savcı düşüncesini açıklar; taraflara bu görüşe karşı söz verilir.
6. Beyanlar tutanağa geçirilir ve duruşma tamamlanır.

Taraflar, duruşmayı yeni bir dilekçe süresi gibi görmemelidir. Dosyada bulunmayan belge ve iddiaların son anda ileri sürülmesi savunma hakkı ve süre kuralları nedeniyle dikkate alınmayabilir. Sözlü açıklama yazılı dosyayla uyumlu hazırlanmalıdır.

Tanık Dinlenir mi?

İdari yargıda yazılı yargılama ve re’sen araştırma ilkesi geçerlidir. İYUK’ta hukuk yargılamasındaki biçimiyle genel bir tanık dinleme usulü düzenlenmemiştir. Uyuşmazlık çoğunlukla resmî kayıt, belge, bilirkişi ve keşif gibi deliller üzerinden çözülür.

Bir kişinin beyanının dosya bakımından önemi varsa bunun hangi maddi olguyu kanıtlayacağı açıklanmalı; mahkemeden uygun araştırma işleminin yapılması istenmelidir. Mahkeme delilin niteliğini ve hukuken kullanılabilirliğini değerlendirir.

Duruşmaya Gelinmezse Ne Olur?

Usulüne uygun davet edilen taraflardan biri veya ikisi duruşmaya gelmezse mahkeme dosyanın durumuna göre duruşmayı yapabilir ve incelemeye devam edebilir. Yokluk, davanın kendiliğinden kabulü veya reddi anlamına gelmez.

Geçerli bir mazeret varsa duruşmadan önce belgesiyle birlikte erteleme talep edilmelidir. Mazeretin kabul edilip edilmeyeceği mahkemenin değerlendirmesindedir.

Duruşma Sonrası Karar Süresi

İYUK 19’a göre duruşma yapıldıktan sonra en geç 15 gün içinde karar verilir. Karar için ek inceleme veya ara karar gerekiyorsa bu işlem yapıldıktan sonra dosya öncelikle ele alınır. Süre, kararın gerekçeli olarak taraflara tebliğ edileceği tarih ile aynı değildir.

İstinaf ve Temyizde Duruşma

Bölge idare mahkemesi ve Danıştay, kanun yolu incelemesinde gerekli gördüğünde duruşma yapabilir. Taraflar istinaf veya temyiz dilekçesinde duruşma talep edebilir; ancak ilk derece için geçerli zorunluluk, kanun yolu aşamasında aynı biçimde taraflara mutlak bir duruşma hakkı vermez.

Kanun yolu mercii, dosyanın niteliğine ve çözüm için sözlü açıklamaya ihtiyaç bulunup bulunmadığına göre karar verir.

Duruşmaya Hazırlık Kontrol Listesi

• Dava ve savunma dilekçelerindeki temel iddiaları kısa başlıklar hâlinde çıkarın.
• Uyuşmazlığın kronolojisini ve tartışmalı işlemleri netleştirin.
• Dosyadaki önemli belge ve sayfa numaralarını not edin.
• Mahkemenin sorabileceği görev, süre, ehliyet ve esas sorularına hazırlanın.
• Talep sonucunu açık ve kısa biçimde ifade edin.
• Yeni belge sunulacaksa karşı tarafın inceleme hakkını gözeterek önceden dosyaya iletin.

Sık Yapılan Hatalar

• Duruşma talebini dilekçe aşaması tamamlandıktan sonra ilk kez ileri sürmek
• 2026 sınırını daha eski tarihli davalara otomatik uygulamak
• Sınırın altında duruşma yapılmasının hiçbir şekilde mümkün olmadığını düşünmek
• Duruşmada dosyada yer almayan yeni iddia ve belgeleri sürpriz biçimde sunmak
• Duruşma talebinin yürütmeyi durduracağını varsaymak
• Usulüne uygun daveti mazeret bildirmeden karşılıksız bırakmak

Sık Sorulan Sorular

2026 zorunlu duruşma sınırı ne kadardır?

2026 yılında açılan para ile ölçülebilir vergi, tam yargı ve iptal davalarında 486.000 TL’yi aşan uyuşmazlıklar için, taraflardan birinin zamanında talebi varsa duruşma zorunludur.

Duruşma talebi olmayan dosyada duruşma açılabilir mi?

Evet. Mahkeme, bölge idare mahkemesi veya Danıştay gerekli görürse kendiliğinden duruşma yapılmasına karar verebilir.

Duruşma talebi işlemi durdurur mu?

Hayır. İdari işlemin uygulanmasının durması için ayrıca yürütmenin durdurulması talep edilmeli ve kanuni şartlar oluşmalıdır.

Sonuç

İdari yargıda duruşma, yazılı dosyanın sözlü açıklamayla tamamlanmasını sağlar. 2026 yılında açılan ve değeri 486.000 TL’yi aşan para ile ölçülebilir davalarda zamanında talep üzerine duruşma zorunludur. Talebin dava, savunma veya bunlara cevap dilekçelerinde açıkça yazılması hak kaybını önler.

Bilgilendirme notu: Bu içerik genel bilgi amacı taşır. Dava türü, açılış tarihi, artırılan miktar, özel usul, tebligat ve duruşma talebinin zamanı somut dosya üzerinden değerlendirilmelidir.

Resmî Kaynaklar

• 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu
• 7550 sayılı Kanun – TBMM Kanun Metni
• Gelir İdaresi Başkanlığı – Yeniden Değerleme Oranları
• Danıştay Karar Arama – 7550 Sayılı Kanun Sonrası Parasal Sınır
• Anayasa Mahkemesi – İYUK Parasal Sınırlar Kararı

Bilgilendirme: Bu içerik genel bilgi amaçlıdır; somut olayda güncel düzenleme, işlem ve süreler ayrıca incelenmelidir. Somut durumunuz için baroya kayıtlı bir avukatla iletişime geçmeniz gerekir.