Trafik Kazasında Hangi Maluliyet Yönetmeliği Uygulanır?

Kısa cevap: Trafik kazasında uygulanacak maluliyet düzenlemesi yalnız rapor tarihine bakılarak seçilemez. Kaza tarihi çok önemlidir; ancak talebin sigorta tazminatı mı, işleten veya sürücüye yöneltilen bedensel zarar talebi mi, yoksa sosyal güvenlik hakkı mı olduğu da belirleyicidir. Dosyada yanlış cetvel kullanılması, aynı yaralanma için farklı oranlar doğurabilir.

Neden Her Trafik Kazasında Aynı Yönetmelik Kullanılmaz?

Türkiye’de bedensel kaybın ölçülmesi farklı amaçlarla düzenlenmiştir. Engellilik hakları, sosyal güvenlik malullüğü, meslekte kazanma gücü kaybı ve trafik kazasına bağlı sürekli sakatlık aynı hukuki kurum değildir. Bu nedenle rapordaki yüzde doğru hesaplanmış olsa bile yanlış amaç için düzenlenen bir rapor tazminat dosyasında tartışmalı hâle gelebilir.

İlk Sorulması Gereken Dört Soru

• Kaza hangi tarihte meydana geldi?
• Talep kime yöneltiliyor: sigorta şirketine, Güvence Hesabına, işletene veya sürücüye mi?
• İstenen raporun amacı nedir: sürekli sakatlık, çalışma gücü kaybı, engellilik hakkı veya SGK işlemi mi?
• Mahkeme ya da kurum ara kararında hangi mevzuata göre rapor istemiştir?

Temel kural: Rapor tarihi tek başına uygulanacak mevzuatı belirlemez; olay tarihi ve talebin hukuki dayanağı dosya bütünü içinde incelenir.

Karşılaşılan Başlıca Düzenlemeler

Kaza Tarihi Neden Önemlidir?

Bedensel zarar, kural olarak kazanın meydana geldiği anda doğar. Bu nedenle kaza tarihinde yürürlükte bulunan maddi hukuk kuralları ve poliçe rejimi başlangıç noktasıdır. Bununla birlikte geçiş hükümleri, Karayolları Trafik Kanunu değişiklikleri, zorunlu trafik sigortası genel şartları ve Anayasa Mahkemesi kararlarının sonuçları ayrıca incelenmelidir. İnternetteki tek satırlık tarih listeleri, bu ayrımları göstermediği için her dosyada güvenli değildir.

1 Haziran 2015 Tarihi Neden Sık Geçer?

Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartlarının 1 Haziran 2015’te yürürlüğe giren düzeni, sürekli sakatlık tazminatında sağlık kurulu raporuna ilişkin yeni ölçütler getirdi. Ancak sonraki kanun değişiklikleri ile Anayasa Mahkemesinin 17 Temmuz 2020 tarihli E.2019/40, K.2020/40 sayılı kararı uygulamayı etkiledi. Bu sebeple yalnız “kaza 2015’ten sonra” denilerek nihai yönetmelik seçimi yapılmamalıdır.

20 Şubat 2019 Sonrası Her Dosyada Erişkinler Yönetmeliği mi Uygulanır?

Hayır. Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik, erişkin engellilik değerlendirmesinin güncel çerçevesidir; fakat eski tarihli bir kazaya veya farklı hukuki amaç taşıyan bir rapora kendiliğinden uygulanacağı sonucuna varılamaz. Mahkemenin talebi, olay tarihi ve uyuşmazlığın niteliği birlikte değerlendirilir.

Engelli Raporu ile Maluliyet Raporu Aynı mıdır?

Aynı değildir. Engelli sağlık kurulu raporu sosyal haklar ve engellilik değerlendirmesi için düzenlenebilir. Tazminat raporu ise kazaya bağlı kalıcı kaybı, illiyet bağını ve gerekiyorsa mesleki etkileri belirlemeyi amaçlar. Engelli raporunda kaza öncesi hastalıklar da toplam orana girebilir; tazminat dosyasında ise kazaya bağlanabilen bölümün ayrıştırılması gerekir.

Doktor Yönetmeliği Kendi Başına Seçebilir mi?

Doktor tıbbi bulguları ölçer ve kendisine yöneltilen hukuki soruya göre cetveli uygular. Hangi mevzuatın uyuşmazlığa uygulanacağı ise hukuki değerlendirme gerektirir. Mahkeme ara kararında yönetmeliği açıkça göstermişse rapor bu sınırda hazırlanmalı; tereddüt varsa rapor isteyen makamdan açıklama istenmelidir.

Yanlış Yönetmelik Kullanıldığı Nasıl Anlaşılır?

• Rapor, kaza tarihini ve değerlendirme amacını hiç belirtmiyorsa
• Uygulanan yönetmeliğin adı, tarihi veya cetvel maddesi yazılmamışsa
• Engelli oranı ile meslekte kazanma gücü kaybı aynı kavram gibi kullanılmışsa
• Kaza öncesi hastalıklar ayrıştırılmadan tüm oran kazaya yüklenmişse
• Uzuv oranı doğrudan bütün kişi oranı gibi gösterilmişse
• Mahkeme ara kararındaki mevzuat yerine başka bir cetvel uygulanmışsa

Yanlış Yönetmelik Kullanılırsa Ne Yapılır?

• Kaza tarihi, poliçe, dava dilekçesi ve ara karar birlikte kontrol edilir.
• Rapordan hangi yönetmelik, tablo ve maddeye göre hesap yapıldığı sorulur.
• Tıbbi bulgular değişmeden yalnız doğru cetvele göre yeniden hesap istenebilir.
• Eksiklik açıklanarak ek rapor veya yeni bilirkişi kurulu raporu talep edilebilir.
• Sigorta başvurusunda raporun talep türüne uygun olup olmadığı ayrıca incelenir.

Dosya İnceleme Kontrol Listesi

Sık Sorulan Sorular

Rapor yeni tarihliyse güncel yönetmelik mi uygulanır?

Her zaman değil. Rapor tarihi değil, öncelikle olay tarihi, talep türü ve uygulanacak hukuk değerlendirilir.

Sigorta şirketi ile mahkeme farklı yönetmelik isteyebilir mi?

Uygulamada farklı değerlendirmeler görülebilir. Uyuşmazlıkta mahkeme, kanun ve güncel içtihat çerçevesinde uygulanacak ölçütü belirler.

Engelli raporumu doğrudan tazminatta kullanabilir miyim?

Raporun amacı, illiyet değerlendirmesi ve kullanılan cetvel kontrol edilmeden doğrudan kullanılacağı söylenemez.

Yanlış yönetmelik oranı değiştirir mi?

Evet. Tanım, dönüşüm, yaş-meslek etkisi ve tablo yapısı farklı olduğundan oran değişebilir.

Sonuç

Trafik kazasında doğru maluliyet yönetmeliği; kaza tarihi, talebin muhatabı, hukuki amaç, poliçe rejimi, mahkeme ara kararı ve güncel yüksek yargı kararları birlikte okunarak belirlenir. Önce uygulanacak hukuk, sonra tıbbi bulgunun oranlanacağı cetvel saptanmalıdır.
Hukuki ve tıbbi uyarı: Bu içerik genel bilgilendirmedir. Somut dosyada uygulanacak mevzuat; olay tarihi, talep ve yargısal kararlar incelenerek belirlenmelidir.

Resmî kaynaklar: Erişkinler İçin Engellilik Değerlendirmesi Hakkında Yönetmelik • Anayasa Mahkemesi E.2019/40, K.2020/40 • Anayasa Mahkemesi E.2021/82, K.2022/167