Eser Sözleşmesinde Yapım Bakım ve Onarım İşleri

Eser sözleşmesi, yüklenicinin belirli bir sonuç meydana getirmeyi, iş sahibinin de bunun karşılığında bedel ödemeyi üstlendiği sözleşmedir. Bir binanın yapılması, mutfağın yenilenmesi veya bir makinenin onarılması bu kapsama girebilir. Önemli olan yalnızca emek harcanması değil, kararlaştırılan sonucun ortaya çıkarılmasıdır.

Türk Borçlar Kanununun 470 ve devamı maddeleri temel kuralları düzenler. Taraflardan birinin tüketici olması, taşınmaz devri taahhüdü bulunması veya özel bir hizmetin söz konusu olması ek hükümleri gündeme getirebilir. Bu nedenle sözleşmenin başlığından önce gerçek içeriği incelenmelidir.

Eser sözleşmesi diğer sözleşmelerden nasıl ayrılır

Hizmet sözleşmesinde çalışanın belirli bir süre iş görmesi ve işverene bağımlılığı öne çıkar. Eser sözleşmesinde ise yüklenici kural olarak işin organizasyonunu kendisi kurar ve sonuç borcu üstlenir. Hazır bir ürünün satın alınmasıyla kişiye özel bir ürün yaptırılması da aynı ilişki değildir.

Her bakım hizmeti mutlaka eser sözleşmesi sayılmaz. Belirli arızanın giderilmesi ile sadece düzenli kontrol yapılması farklı kapsamlar taşıyabilir. Sözleşmede onarım sonucu, kontrol sıklığı, teslim koşulu ve ücretin karşılığı açıkça gösterildiğinde bu ayrım kolaylaşır.

Yüklenicinin özen ve bildirim yükümlülüğü

Yüklenici işi mesleki ve teknik kurallara uygun yürütmeli, iş sahibinin haklı menfaatlerini gözetmelidir. İşe uygun ekipman kullanılması ve yardımcı kişilerin organizasyonu bu sorumluluğun parçasıdır. Malzemenin kim tarafından sağlandığı da önem taşır.

İş sahibinin verdiği malzeme veya gösterdiği yer, eserin gereği gibi yapılmasını tehlikeye sokuyorsa yüklenici durumu zamanında bildirmelidir. Örneğin nemli zemine kaplama yapılmasının sorun doğuracağı biliniyorsa yalnızca istenen uygulamayı yapmak yeterli olmayabilir. Uyarının içeriği ve iş sahibinin buna rağmen verdiği talimat belgelenmelidir.

Bedel ve ek iş nasıl belirlenir

Götürü bedelde işin kararlaştırılan toplam ücretle tamamlanması esastır. İşin beklenenden fazla emek veya masraf gerektirmesi, tek başına bedelin artırılmasını sağlamaz. TBK 480, öngörülemeyen koşulların işi engellemesi veya son derece güçleştirmesi için özel bir uyarlama çerçevesi içerir.

Yaklaşık bedel ve sonradan eklenen işler ayrı değerlendirilir. Ek bir dolap veya ilave tesisat istendiğinde, kapsam ile ücretin önceden yazılı hale getirilmesi uyuşmazlığı azaltır. Yüklenicinin kendi hatasını düzeltmesi, her durumda ücretli ek iş sayılmaz. Ödeme takvimi ile teslim veya ilerleme aşamalarının uyumlu kurulması gerekir.

Teslim ve eserin incelenmesi

Teslim, eserin iş sahibinin kullanım ve incelemesine sunulmasıyla bağlantılıdır. Teslimden sonra işin olağan akışına göre inceleme yapılmalı, görülebilen ayıplar uygun sürede bildirilmelidir. Sonradan ortaya çıkan gizli ayıplarda da öğrenildikten sonraki bildirim önem taşır.

Teslim tutanağında eksik işler, gözlenen sorunlar ve tarafların açıklamaları ayrı yazılabilir. Tutanakta hiçbir eksik bulunmadığını söyleyen genel bir cümleyle aynı gün çekilmiş hasar fotoğrafları arasında çelişki oluşmamalıdır. Özellikle teknik işlerde uzman incelemesi, sorunun kullanım hatasından mı uygulamadan mı doğduğunu ayırır.

Ayıplı işte kullanılabilecek haklar

TBK 475 uyarınca ayıbın ağırlığına göre sözleşmeden dönme, bedelden indirim veya aşırı masraf gerektirmiyorsa ücretsiz onarım gündeme gelebilir. Yüklenicinin kusuru varsa genel hükümlere göre zarar giderimi de istenebilir. Taşınmaz üzerindeki eserin sökülmesinin aşırı zarar doğurması gibi özel durumlar dönme hakkını sınırlayabilir.

Bir onarımın başarısız olması halinde yalnızca yeniden müdahale talebi değil, işin güvenli kullanılabilir hale gelip gelmediği de değerlendirilir. Bununla birlikte iş sahibinin kendi talimatından doğan sorunlarda, yüklenicinin yaptığı uyarının niteliği sonucu etkileyebilir.

Gecikme ve işin tamamlanmaması

Yüklenicinin işe başlamaması veya işi zamanında bitiremeyeceğinin açıkça anlaşılması, teslim tarihinden önce de hukuki sonuç doğurabilir. TBK 473 bu durumlar için özel kurallar içerir. Ancak iş sahibinden kaynaklanan gecikmeler hesaba katılmalıdır.

Tamamlanmamış işi başka bir yükleniciye vermeden önce mevcut durumun belgelenmesi önemlidir. Hangi bölümün yapılmış, hangisinin eksik veya ayıplı olduğu saptanmazsa sonraki masrafların nedenini kanıtlamak zorlaşabilir. İhtar, ek süre ve sözleşmenin sona erdirilmesi adımları talebin türüne göre değerlendirilir.

Sık sorulan sorular

Yazılı sözleşme yoksa hak talep edilebilir mi

Eser sözleşmeleri kural olarak tek bir genel şekle bağlı değildir; ancak özel şekil gerektiren işlemler saklıdır. Yazışmalar, teklif, ödeme ve teslim belgeleri ilişkiyi ispatlamakta önem taşır.

Her onarım için iki yıllık süre mi uygulanır

Ayıp taleplerinde TBK 478, eserin niteliği ve ağır kusura göre farklı süreler öngörür. Ücret, eksik iş ve tüketici talepleri ayrıca değerlendirilmelidir.

İş sahibi tamamlanmadan sözleşmeyi bitirebilir mi

TBK 484, iş sahibine belirli mali sonuçlarla sözleşmeyi sona erdirme imkânı tanır. Bunun ücretsiz ve sonuçsuz bir iptal hakkı olduğu düşünülmemelidir.

İlgili içerik: Sözleşmeden Kaynaklanan Alacak Davası · Hatalı Burun Estetiği Tazminat Davası: Süre, Delil ve Talepler

Kaynaklar

• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — madde 470–486
• 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun — madde 3 ve 13–16