Sözleşmeden Kaynaklanan Alacak Davası

Sözleşmeden kaynaklanan alacak davası, taraflardan birinin satış, hizmet, eser, kira, ödünç veya başka bir sözleşmeden doğan para borcunu yerine getirmemesi üzerine açılır. Görevli mahkeme, zamanaşımı ve arabuluculuk koşulu sözleşmenin türüne ve tarafların sıfatına göre değişir; her sözleşme uyuşmazlığı doğrudan asliye hukuk mahkemesine götürülmez.

Alacak Davası Açılabilmesi İçin Ne Gerekir?

Davacı; geçerli bir borç ilişkisini, edimini yerine getirdiğini veya ifaya hazır olduğunu, karşı tarafın borcunun muaccel olduğunu ve ödeme yapılmadığını ortaya koymalıdır. Davalı ise ödeme, ibra, takas, zamanaşımı, ayıp, eksik ifa veya sözleşmenin geçersizliği gibi savunmalar ileri sürebilir.

Türk Borçlar Kanunu, sözleşmenin kurulması, ifa, temerrüt ve borca aykırılığın sonuçlarını düzenler. Uyuşmazlığın çözümünde sözleşme metni kadar tarafların yazışmaları ve fiilî uygulaması da önem taşır.

Görevli Mahkeme Nasıl Belirlenir?

Tarafların sözleşmeye “ticaret mahkemesi yetkilidir” yazması görev kuralını değiştirmez. Yetki sözleşmesi ise yalnızca kanunun izin verdiği taraf ve koşullarda geçerli olabilir.

Dava Öncesi Arabuluculuk Zorunlu mu?

Konusu bir miktar paranın ödenmesi olan ticari davalarda TTK 5/A; işçi–işveren alacaklarında İş Mahkemeleri Kanunu; birçok tüketici ve kira uyuşmazlığında ilgili düzenlemeler dava şartı arabuluculuk öngörür. Uyuşmazlık zorunlu arabuluculuk kapsamındaysa son tutanak alınmadan dava açılması usulden ret sonucunu doğurabilir.

Arabuluculuk başvurusunda alacak kalemleri yeterince açık belirtilmelidir. Sonradan dava dilekçesine eklenen fakat tutanakta hiç yer almayan talepler dava şartı itirazına konu olabilir.

Zamanaşımı Süresi Kaç Yıldır?

TBK 146’da genel zamanaşımı 10 yıldır. Ancak TBK 147’de kira bedeli, faiz gibi dönemsel edimler ile bazı iş, vekâlet, komisyon, eser ve benzeri alacaklar için beş yıllık süre; özel kanunlarda ise farklı süreler bulunabilir. Süre kural olarak alacağın muaccel olduğu tarihten başlar.

Zamanaşımı hâkim tarafından kendiliğinden uygulanmaz; borçlu tarafından usulüne uygun ileri sürülmelidir. İcra takibi, dava, borcun ikrarı veya kısmi ödeme gibi olaylar kesilme sonucunu doğurabilir. Her fatura veya taksit için başlangıç tarihi farklı olabilir.

Temerrüt ve Faiz Ne Zaman Başlar?

Borcun ifa günü sözleşmede açıkça belirlenmişse günün geçmesiyle temerrüt oluşabilir. Vade yoksa kural olarak ihtar gerekir. Ticari iş, tüketici işlemi veya döviz borcu olmasına göre faiz türü ve oranı değişebilir. Dilekçede “yasal faiziyle” ifadesi kullanmadan önce sözleşmedeki faiz şartı, temerrüt tarihi ve emredici sınırlar kontrol edilmelidir.

Hangi Deliller Kullanılır?

• İmzalı sözleşme, sipariş ve teklif belgeleri,
• Fatura, irsaliye ve teslim tutanağı,
• Banka dekontu, cari hesap ve mutabakat,
• E-posta, mesaj ve elektronik sipariş kayıtları,
• İhtarname ve tebliğ belgesi,
• Ayıp veya eksik işi gösteren fotoğraf, servis ve bilirkişi kaydı,
• Tanık; senetle ispat kuralları ve istisnaları çerçevesinde.

Belgelerin hangi vakıayı kanıtladığı delil dilekçesi hazırlanırken ayrı ayrı gösterilmelidir.

Belirsiz Alacak mı, Kısmi Dava mı?

Alacak miktarı dava tarihinde objektif olarak belirlenemiyorsa HMK 107 kapsamında belirsiz alacak davası gündeme gelebilir. Miktar belirlenebilir olduğu hâlde yalnızca bir kısmı talep ediliyorsa kısmi dava söz konusu olabilir. Dava türünün yanlış seçilmesi zamanaşımı, harç ve talep artırımı bakımından sonuç doğurur.

Alacak bilirkişiyle belirlendikten sonra yapılacak işlem için talep artırım dilekçesi rehberindeki ıslah ayrımı incelenebilir.

Dava Dilekçesinde Neler Bulunmalı?

1. Sözleşmenin tarihi, konusu ve tarafların edimleri,
2. Davacının edimini nasıl yerine getirdiği,
3. Alacağın hangi tarihte muaccel olduğu,
4. Temerrüt ihtarı ve ödeme talepleri,
5. Her alacak kalemi ve tutarı,
6. Faiz türü ile başlangıç tarihi,
7. Görev, yetki ve arabuluculuk bilgisi,
8. Deliller ve açık sonuç talebi.

Sözleşme Yazılı Değilse Alacak İstenebilir mi?

Bazı sözleşmeler sözlü kurulabilir; fakat miktara ve işlem türüne göre senetle ispat zorunluluğu doğabilir. Banka transferi açıklaması, fatura, teslim kaydı ve yazışmalar delil başlangıcı veya yazılı delil olarak önem taşıyabilir. Kanunun geçerlilik için resmî şekil aradığı taşınmaz satışı gibi işlemlerde ise sözlü anlaşma aynı sonucu doğurmaz.

Sık Sorulan Sorular

İcra takibi yapmadan dava açılabilir mi?

Kural olarak doğrudan alacak davası açılabilir; ancak zorunlu arabuluculuk varsa önce bu yol tamamlanmalıdır. İcra takibi stratejisi borcun belge ve itiraz durumuna göre değişir.

Fatura tek başına alacağı kanıtlar mı?

Fatura önemli delildir fakat tek başına her durumda sözleşmenin ifasını kanıtlamaz. Teslim, hizmet ve taraf kabulü diğer kayıtlarla birlikte incelenir.

Sözleşmedeki ceza şartı tamamen alınır mı?

Ceza şartının geçerliliği, borca aykırılık ve aşırılık denetimi sözleşme ve taraf sıfatına göre yapılır; otomatik ödeme değildir.

Resmî Kaynaklar

• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu
• 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu

Bilgilendirme: Bu içerik genel bilgi amaçlıdır; somut olayda güncel düzenleme, işlem ve süreler ayrıca incelenmelidir. Somut durumunuz için baroya kayıtlı bir avukatla iletişime geçmeniz gerekir.