Mazeret İzni Nedir, Maaştan Kesilir mi? Kaç Gün? Özel Sektör

Mazeret izni, çalışanın evlilik, doğum veya yakın ölümü gibi belirli bir olay nedeniyle işine devam edemediği günlerde kullandığı izindir. Özel sektörde “mazeret izni” adı altında bütün kişisel ihtiyaçları kapsayan sınırsız bir izin hakkı yoktur. Hangi olayda kaç gün ücretli izin verileceği İş Kanunu, toplu iş sözleşmesi, bireysel iş sözleşmesi ve işyeri uygulamasına göre belirlenir.

Özel Sektörde Ücretli Mazeret İzni Kaç Gündür?

4857 sayılı İş Kanunu’nun Ek 2. maddesine göre işçiye aşağıdaki hallerde ücretli izin verilir:

Engelli veya süreğen hastalığı bulunan çocuğun tedavisine ilişkin izin, hastalık raporuna dayanır ve çalışan ebeveynlerden yalnızca biri tarafından kullanılabilir. İzin bütün halinde ya da bölümler halinde verilebilir.

Mazeret İzninde Maaştan Kesinti Yapılır mı?

Kanunda ücretli olarak düzenlenen yukarıdaki sürelerde işçinin ücreti kesilemez. Bu günler yıllık ücretli izin hesabından da düşülemez. Ücret bordrosunda eksik gün gösterilmesi veya yıllık izinden mahsup yapılması halinde işçi yazılı düzeltme isteyebilir.

Kanuni listede yer almayan taşınma, mezuniyet, uzak bir akrabanın cenazesi, çocuğun okul işlemi veya kişisel randevu gibi nedenlerde ise otomatik ücretli izin hakkı doğmaz. İşverenin onayıyla ücretli ya da ücretsiz izin verilebilir. İş sözleşmesi, toplu iş sözleşmesi veya yerleşmiş işyeri uygulaması kanundaki asgari haklardan daha elverişli izinler sağlayabilir.

İzin Süresi İş Günü mü, Takvim Günü mü?

İş Kanunu Ek 2’de sayılan süreler “gün” olarak düzenlenmiştir. Uygulamada izin olayla bağlantılı kullanılmalı ve işverene zamanında bildirilmelidir. İzin günlerinin hafta tatili veya resmî tatile denk gelmesi, sözleşme ve işyeri uygulamasına göre uyuşmazlık yaratabilir. Kanunda “iş günü” denilmeyen bir hakkı işverenin tek taraflı biçimde her zaman iş günü olarak uzattığı varsayılamaz. Başlangıç ve bitiş tarihlerinin yazılı izin kaydında açıkça gösterilmesi en güvenli yöntemdir.

Mazeret İzni Nasıl Talep Edilir?

1. İzin nedeni ve istenen tarih, mümkünse olaydan önce işverene yazılı olarak bildirilir.
2. Evlilik belgesi, doğum kaydı, ölüm belgesi veya sağlık kurulu raporu gibi dayanak belge sunulur.
3. İzin formunda ücretli/ücretsiz niteliği ile başlangıç ve bitiş tarihi yazılır.
4. Onaylanan formun, e-postanın veya insan kaynakları kaydının bir örneği saklanır.

Acil ölüm veya doğum gibi önceden bildirim yapılamayan hallerde işverene mümkün olan en kısa sürede haber verilmesi gerekir. Sözlü bildirim sonradan ispat sorunu yaratabileceği için mesaj, e-posta veya kurumun izin sistemiyle kayıt oluşturulması yararlıdır.

İşveren Kanuni Mazeret İznini Vermezse Ne Olur?

Kanuni şartları gerçekleşen ücretli iznin kullandırılmaması veya ücretin kesilmesi işçilik alacağı ve çalışma koşulları bakımından uyuşmazlık doğurabilir. İşçi, işverene yazılı başvuru yapabilir; sonuç alınamazsa uyuşmazlığın türüne göre zorunlu arabuluculuk ve iş mahkemesi yolu değerlendirilebilir. Ancak çalışanın izni haber vermeden kendiliğinden uzatması veya belgesiz devamsızlık yapması da fesih riski oluşturabilir.

İzin dönüşünde fesih bildirimi yapılmışsa bildirimin yazılı içeriği, kıdem, iş güvencesi şartları ve ihbar süresi ayrıca incelenmelidir.

Yıllık İzin, Hastalık İzni ve Mazeret İzni Farkı

• Yıllık ücretli izin, işçinin kıdemine göre doğan dinlenme hakkıdır.
• Hastalık izni, sağlık raporuna ve sosyal güvenlik kurallarına dayanır.
• Mazeret izni, belirli ailevi veya kişisel olay nedeniyle verilen kısa süreli izindir.
• Ücretsiz izin, kanunda özel bir hak yoksa çoğu durumda tarafların anlaşmasını gerektirir.

Bu izin türleri birbirinin yerine geçirilmemelidir. Kanuni ücretli mazeret izninin yıllık izin bakiyesinden silinmesi doğru değildir.

Memurlar İçin Aynı Süreler mi Geçerlidir?

Hayır. Kamu görevlilerinin mazeret izinleri 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ve ilgili özel personel mevzuatına tabidir. Özel sektör için geçerli üç ve beş günlük süreler memurların izinleriyle karıştırılmamalıdır. Statüsü 4/B, kamu işçisi veya özel kanuna tabi personel olan kişilerde uygulanacak düzenleme ayrıca belirlenmelidir.

Sık Sorulan Sorular

Dayı, teyze veya büyükbaba ölümü için kanuni ücretli izin var mı?

4857 sayılı Kanun’daki zorunlu üç günlük ölüm izni listesinde bu yakınlar yer almaz. Ancak iş sözleşmesi, toplu sözleşme veya işyeri uygulaması ek hak tanıyabilir.

Nikâh hafta sonuysa izin ne zaman başlar?

İzin olayla bağlantılı kullanılmalıdır. Başlangıç tarihinin işverenle önceden yazılı olarak belirlenmesi, hafta tatiliyle çakışma tartışmasını önler.

İşveren daha uzun mazeret izni verebilir mi?

Evet. Kanundaki süreler asgari haktır; sözleşme veya işyeri uygulaması işçi lehine daha uzun ücretli izin öngörebilir.

Resmî Kaynaklar

• 4857 sayılı İş Kanunu, Ek Madde 2
• Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Kanunu Sıkça Sorulan Sorular

Bilgilendirme: Bu içerik genel bilgi amaçlıdır; somut olayda güncel düzenleme, işlem ve süreler ayrıca incelenmelidir. Somut durumunuz için baroya kayıtlı bir avukatla iletişime geçmeniz gerekir.