İş Sahibi ve Yüklenicinin Birlikte Sorumluluğu

İş sahibi ve yüklenicinin sorumluluğu, bir yapım, bakım veya onarım işi sırasında üçüncü kişilere ya da çalışanlara zarar verilmesi halinde gündeme gelir. İşi bir yükleniciye vermek, iş sahibini her durumda sorumluluktan kurtarmaz. Buna karşılık yüklenicinin yol açtığı her zarar da otomatik olarak iş sahibine yüklenemez.

Değerlendirme, tarafların unvanından çok işin fiilen nasıl yürütüldüğüne dayanır. Zararın nedeni, talimat ve denetim ilişkisi, iş sahibinin kendi davranışı ve özel sorumluluk hükümleri ayrı incelenmelidir. Eser sözleşmesindeki iş sahibi ile iş hukukundaki işveren kavramları bu nedenle birbirine karıştırılmamalıdır.

Bağımsız yüklenici ne anlama gelir

Yüklenici belirli bir sonucu meydana getirmeyi üstlenir ve işin organizasyonunu kural olarak kendisi kurar. Kendi çalışanlarını seçmesi, teknik yöntemi belirlemesi ve araçlarını sağlaması bağımsızlığın göstergeleri olabilir. Ancak sözleşmede bağımsız yazması, fiilen sıkı emir ve yönetim altında çalıştığı bir ilişkiyi tek başına değiştirmez.

İş sahibinin sonucun projeye uygunluğunu kontrol etmesi olağandır. Bu kontrol ile çalışanların günlük işini yöneten, yöntemi belirleyen ve güvenlik kararlarını fiilen alan yönetim ilişkisi aynı değildir. Sadece kontrol hakkı bulunduğundan hareketle her olayda adam çalıştıranın sorumluluğu sonucuna ulaşmak doğru olmaz.

İş sahibinin kendi kusuru nasıl ortaya çıkar

Tehlikeli bir çalışma yöntemi dayatılması, bilinen bir riski gizleme veya yerine getirilmesi gereken güvenlik önlemini almama, iş sahibinin kendi sorumluluğunu doğurabilir. Örneğin çalışma alanındaki enerji hattı hakkında bilgi verilmemesi ile yüklenicinin kendi ekipmanını hatalı kullanması farklı nedenlerdir.

İşin yürütüldüğü alanın güvenliği, erişim yolları ve üçüncü kişilerin korunması sözleşmede paylaştırılmış olabilir. Bu paylaşım önemlidir; fakat zarar görenin kanundan doğan haklarını her durumda ortadan kaldırmaz. Kimin hangi önlemi alması gerektiği, sözleşmeyle birlikte olayın fiilî koşullarından çıkarılır.

Adam çalıştıranın sorumluluğu ne zaman tartışılır

TBK 66, çalışanın işini görürken başkalarına verdiği zarardan adam çalıştıranın sorumluluğunu düzenler. Seçim, talimat, gözetim ve işletme organizasyonu bu değerlendirmede önem taşır. Bağımsız yüklenicilik ile bu madde kapsamındaki çalışma ilişkisinin sınırı somut olayda kurulmalıdır.

Örneğin bir bakım ekibinin tamamı yüklenici tarafından yönetiliyor olsa da iş sahibi tehlikeli tesisi çalışır durumda tutma kararını kendisi vermiş olabilir. Böyle bir olayda farklı kişilerin farklı davranışları aynı zarara katkıda bulunabilir. İnceleme yalnızca tek bir sorumluluk sebebine sıkıştırılmamalıdır.

Asıl işveren ve alt işveren ilişkisi farklıdır

4857 sayılı İş Kanununun 2 nci maddesindeki asıl işveren ve alt işveren ilişkisi, özel koşullara bağlıdır. Her hizmet alımı veya inşaat sözleşmesi bu ilişkiyi doğurmaz. İşin niteliği, işyerindeki üretimle bağlantısı ve çalışanların organizasyonu değerlendirilir.

Bu ilişkinin bulunduğu hallerde işçilik haklarına ilişkin birlikte sorumluluk ile iş kazası nedeniyle doğan tazminat ve SGK rücu talepleri kendi kuralları içinde incelenir. Eser sözleşmesinin tarafını yalnızca iş sahibi olduğu için doğrudan işveren saymak, uygulanacak hükümleri yanlış belirlemeye yol açabilir.

Birlikte sorumluluk ve rücu nasıl işler

Aynı zarardan farklı nedenlerle birden fazla kişi sorumluysa TBK 61 çerçevesinde müteselsil sorumluluk gündeme gelebilir. Zarar gören, kanuni koşullar içinde talebini sorumlulara yöneltebilir. Toplam tahsilatın zarar tutarını aşması mümkün değildir.

Ödeme yapan kişinin diğer sorumlulara başvurması iç ilişkiye aittir. Paylaştırmada kusurun ağırlığı, yaratılan tehlike ve olayın diğer özellikleri değerlendirilir. Taraflar arasındaki sözleşmede bütün zararın yükleniciye bırakılması, zarar görenin dış ilişkideki haklarıyla aynı sonucu doğurmayabilir.

Hangi belgeler belirleyicidir

İşin kapsamını gösteren sözleşme ve teknik şartname başlangıç belgeleridir. Bunun yanında günlük çalışma talimatları, toplantı kayıtları, görev dağılımları ve kazadan önce yapılan uyarılar fiilî ilişkiyi gösterir. Kamera kayıtları ve olay yeri incelemesi, kimin hangi kararının zarara neden olduğunu aydınlatabilir.

Bilirkişi incelemesinde sadece yüzdelik kusur dağılımı verilmesi yeterli değildir. Her sorumlu için ihlal edilen yükümlülük, bu yükümlülüğün kaynağı ve zararla bağlantısı açıklanmalıdır. Böylece bağımsız yüklenicilik, işletme sorumluluğu ve kişinin kendi kusuru birbirinden ayrılabilir.

Sık sorulan sorular

Sözleşmede bütün sorumluluğun yükleniciye ait olması yeterli midir

Bu hüküm tarafların iç ilişkisini etkileyebilir. Üçüncü kişinin kanundan doğan talebini her durumda engellemez.

İş sahibinin şantiyeyi denetlemesi onu işveren yapar mı

Tek başına yapmaz. Denetimin kapsamı, fiilî yönetim ve iş mevzuatındaki koşullar birlikte değerlendirilir.

Kamu kurumu iş sahibiyse aynı değerlendirme yapılır mı

Kurumun rolü yanında zararın idari faaliyetle ilişkisi ve görevli yargı kolu da incelenir. Kamu kurumu veya özel kişi olması, tek başına bütün uyuşmazlıkların aynı usulle çözüleceği anlamına gelmez.

İlgili içerik: İş Kazası Elektrik Çarpması Tazminatı 2026

Kaynaklar

• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — madde 49, 61–62, 66, 69, 71 ve 470–471
• 4857 sayılı İş Kanunu — madde 2
• 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu — madde 12 ve 21