Üreticinin Sorumluluğu ve Ürünün Verdiği Zararlar

Üreticinin sorumluluğu, güvenli olmayan veya teknik düzenlemelere uygun bulunmayan bir ürünün kişiye ya da mala verdiği zararın giderilmesini ifade eder. Elektrikli bir cihazın yangın çıkarması, hatalı bir parçanın yaralanmaya yol açması veya bir ürünün başka eşyalara zarar vermesi bu kapsamda değerlendirilebilir. Ürünün yalnızca beklendiği gibi çalışmaması ile çevresine zarar vermesi farklı talepler doğurur.

7223 sayılı Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu, imalatçı ve ithalatçının tazminat sorumluluğunu açıkça düzenler. Bu nedenle inceleme yalnızca ürünü satan mağazayla sınırlı tutulmamalıdır. Ürünün kaynağı, uygunsuzluğun niteliği ve zararın nasıl meydana geldiği birlikte belirlenmelidir.

Üretici ile satıcının sorumluluğu nasıl ayrılır

Ayıplı bir ürün satın alan tüketici, şartlarına göre bedel iadesi, indirim, ücretsiz onarım veya ayıpsız ürünle değişim isteyebilir. Bunlar malın sözleşmeye uygun olmamasıyla bağlantılı haklardır. Ürünün kullanımı sırasında oluşan yaralanma veya evdeki başka eşyaların yanması ise ayrıca tazminat konusu olabilir.

Örneğin arızalı bir ısıtıcının değiştirilmesi, yangında zarar gören mobilyaların bedelinin de ödendiği anlamına gelmez. Ürünün kendisine yönelik seçimlik haklarla yangından doğan zarar ayrı kalemler halinde gösterilmelidir. Aynı zarar için iki kez ödeme alınamaz; ancak farklı zararların tek bir ürün değişimiyle ortadan kalktığı da varsayılamaz.

İmalatçı ve ithalatçı hangi şartlarda sorumlu olur

7223 sayılı Kanunun 6 ncı maddesine göre zarar gören, uğradığı zararı ve ürünün uygunsuzluğu ile zarar arasındaki nedensellik bağını ispatlamalıdır. Ürünün aynı ortamda bulunması tek başına yeterli değildir. Yangının cihazdaki üretim hatasından mı, tesisattan mı yoksa sonradan yapılan müdahaleden mi çıktığı araştırılır.

İmalatçı ile ithalatçı bilgileri ürün etiketi, ambalaj, fatura, garanti belgesi ve kullanım kılavuzundan tespit edilebilir. Birden fazla imalatçı veya ithalatçının sorumlu olduğu durumlarda müteselsil sorumluluk gündeme gelir. Ürünü kendi adı veya markasıyla piyasaya sunan ya da uygunluğunu etkileyecek biçimde değiştiren işletmeler yönünden Kanunun özel hükümleri de incelenir.

Hangi zararlar talep edilebilir

Bedensel zarar halinde tedavi giderleri, kazanç kaybı, çalışma gücündeki azalmadan doğan kayıplar ve ekonomik geleceğin sarsılması değerlendirilebilir. Ölüm halinde cenaze giderleri ve destekten yoksun kalma zararları gündeme gelir. Manevi tazminat için olayın ve hak sahibinin durumuna uygun koşullar ayrıca aranır.

Mala verilen zararda onarım, eşyanın ekonomik değerindeki kayıp ve somut olarak kanıtlanabilen diğer sonuçlar incelenir. Faturası olmayan bir eşyanın hiçbir değeri olmadığı kabul edilmez; ancak yaşı, niteliği, kullanım durumu ve zarar öncesindeki değeri belirlenmelidir. Yeni bir eşyanın satış fiyatını eski eşyanın zararıyla otomatik olarak eşitlemek hatalı sonuç doğurabilir.

Deliller nasıl korunur

Hasarlı ürün, mümkünse güvenli koşullarda muhafaza edilmeli; inceleme yapılmadan atılmamalı veya parçaları değiştirilmemelidir. Güvenlik nedeniyle müdahale zorunluysa müdahalenin nedeni ve ürünün önceki durumu belgelenmelidir. Seri numarası, model bilgisi ve satın alma tarihi özellikle önemlidir.

• Ürün, ambalaj ve hasarlı alanın fotoğrafları saklanmalıdır.

• Fatura, servis kayıtları ve satıcıyla yazışmalar bir araya getirilmelidir.

• Yangın, yaralanma veya benzeri olaylara ilişkin resmî tutanaklar alınmalıdır.

• Teknik incelemede ürünün hangi parçasının hangi nedenle uygunsuz olduğu açıklanmalıdır.

Ürünün geri çağrılmış olması yararlı bir veri olabilir; tek başına somut zararın miktarını ve bağlantısını kanıtlamaz. Buna karşılık geri çağırma bulunmaması da ürünün kusursuz olduğu sonucunu doğurmaz.

Zamanaşımı ve başvuru yolu

7223 sayılı Kanunun 6 ncı maddesindeki tazminat talebi, zararın ve tazminat yükümlüsünün öğrenilmesinden itibaren üç yıl, her durumda zararın doğmasından itibaren on yıl içinde değerlendirilir. Başka kanunlardan doğan sorumluluk hükümleri saklıdır. Ayıplı mal için öngörülen iki yıllık süreyi her ürün zararına uygulamak bu nedenle doğru değildir.

Uyuşmazlığın tüketici işlemi olup olmadığı, talebin kime yöneltildiği ve parasal değeri başvuru merciini etkiler. İlgili idareye ürün güvenliği şikâyeti yapmak, tazminat talebinin yerine geçmez. İdari denetim ile zarar giderimi ayrı süreçlerdir.

Sık sorulan sorular

Garanti süresi bittiğinde üreticinin sorumluluğu sona erer mi

Garanti süresi ile ürünün verdiği zarara ilişkin zamanaşımı aynı değildir. Talebin hukuki dayanağı ve zararın meydana geldiği tarih ayrıca incelenir.

Kullanım hatası varsa tazminat istenebilir mi

Zararın tamamen kullanıcının müdahalesinden doğması ile ürün uygunsuzluğuna kullanıcı kusurunun da eklenmesi farklıdır. Kanunun 21 inci maddesindeki kurtuluş ve indirim koşulları uygulanır; değerlendirme teknik bulgulara dayanmalıdır.

Fatura olmadan başvuru yapılabilir mi

Fatura güçlü bir delildir. Yokluğu halinde ürünün kimliği, kaynağı, edinilmesi ve zarar bağlantısı diğer hukuka uygun delillerle ortaya konulabilir. Belgelerin eksik olması incelemeyi güçleştirse de tek başına her talebi ortadan kaldırmaz.

İlgili içerik: İşletme ve Ürün Sorumluluk Sigortası

Kaynaklar

• 7223 sayılı Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu — madde 6, 7, 11 ve 21
• 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun — madde 8–12
• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — madde 49–56