Tazminat Hesabında Gelir Nasıl İspatlanır? Çalışan, Esnaf, Öğrenci ve Ev İçi Emek

Tazminat hesabında gelir nasıl ispatlanır — kısa cevap:Kaza geçiren kişi çocuksa, öğrenciyse, ev işlerini yapıyorsa veya işsizse tazminatı sıfır mı olur? Hayır. Ama bordrosu olmayan herkese istediğimiz meslek ücretini yazmak da doğru değildir.

Aşağıda geliri ‘mesleğin maaşı’ şeklinde tahmin etmek yerine, güncel genel şarttaki resmî belge, asgari ücret, emsal maliyet ve aktif-pasif dönem mantığıyla kuracağız.

1. Gelir ile serveti karıştırmayın

Tazminat hesabında kişinin çalışma ve emek gelirinin kaybı incelenir. Kira, faiz, temettü veya yalnız malvarlığı değeri çalışamadığı için otomatik kaybolmadığından aynı biçimde gelir hesabına yazılmaz.

Banka hesabına giren her para ücret değildir. Borç, satış bedeli, aile transferi veya tek seferlik ödeme ayrıştırılmalıdır.

İlk soru ‘Ne kadar kazanıyordu?’ değil, ‘Bu kazanç hangi emek veya çalışma ilişkisinden doğuyor ve hangi resmî belgeyle kanıtlanıyor?’ olmalıdır.

2. Ücretli çalışan

SGK hizmet dökümü, bordro, iş sözleşmesi, vergi kaydı ve banka ödemeleri birlikte kontrol edilir. Net ücret ile brüt ücret karıştırılmamalıdır.

Düzenli prim, ikramiye, giyim veya yakacak gibi dönemsel ödemelerin kaza öncesi son bir yıldaki belgeleri önem taşır. Tek seferlik performans ödemesi her aya yayılmaz.

Resmî belgeli net gelir asgari ücretin üzerindeyse genel şarttaki net gelir/net asgari ücret oranı yöntemi kullanılır.

3. Kayıt dışı veya belgesiz gelir

Kişinin gerçekte daha yüksek kazandığını söylemesi tek başına resmî gelir kanıtı değildir. Mesaj, tanık veya elden ödeme iddiasının ispat değeri somut uyuşmazlıkta değerlendirilse de genel şart resmî ve vergilendirilmiş belgeyi esas alır.

Resmî belgeli gelir yoksa veya net asgari ücretin altındaysa güncel genel şarttaki net asgari ücret esası gündeme gelir.

Sonradan gerçeğe aykırı bordro, makbuz veya işveren yazısı üretmek dosyayı güçlendirmez; güvenilirliğini yok eder.

4. İşsiz kişi

Kaza tarihinde işsiz olmak, kişinin yaşam boyunca hiç çalışmayacağı anlamına gelmez. Sürekli sakatlık hesabında genel şarttaki aktif ve pasif dönem ile asgari ücret esasları incelenir.

Geçici iş göremezlik bakımından ise kaza döneminde fiilen kaybedilen ücret bulunup bulunmadığı ayrıca sorulur. Sürekli zarar ile geçici bordro kaybı aynı değildir.

İş arama kaydı, önceki işten ayrılış tarihi ve yeni işe başlama ihtimali dosyayı açıklayabilir; fakat varsayımsal yüksek maaş yaratmaz.

5. Çocuk ve öğrenci

On sekiz yaş altındaki kişi için genel şartta kural olarak pasif dönem hesabı yapılır; 18 yaşından sonra aktif dönem başlar. Çocuğun 18 yaş altında belgeli çalıştığı biliniyorsa bu özel durum ayrıca ele alınır.

Öğrencinin okuduğu bölüm, gelecekte kesin olarak belirli bir meslek ve maaş kazanacağını garanti etmez. Diploma veya henüz gerçekleşmemiş kariyer üzerinden kesin yüksek ücret kurmak risklidir.

Bununla birlikte eğitim aksaması, bakım ihtiyacı ve kalıcı fonksiyon kaybı ayrı zarar başlıkları olarak belgelenir. Çocuğun sağlık değerlendirmesi de erişkin raporundan farklıdır.

6. Ev içi emek veren kişi

Ev işleri ve aile bakımını ücretsiz yapan kişinin emeği ekonomik değersiz değildir. Yaralanma nedeniyle bu işlerin yapılamaması, yerine hizmet alınması veya aile üyelerinin ek yük üstlenmesi somutlaştırılabilir.

Ancak evin toplam giderini kişinin geliri gibi yazmak doğru değildir. Yapılamayan iş, dönem, emsal hizmet ve kalıcı fonksiyon etkisi belirlenmelidir.

Kişi aynı zamanda ücretli çalışıyorsa ücret kaybı ile ev içi hizmet kaybının mükerrer hesaplanmamasına dikkat edilir.

7. Emekli kişi

Emekli aylığı kazadan sonra devam ettiği için çalışma geliriyle aynı biçimde kayıp kabul edilmez. Kişinin kaza tarihinde fiilen çalışıp çalışmadığı belirleyicidir.

Güncel genel şartlar, emekli olduğu bilinen ve 60/65 yaş sınırının altında bulunan kişinin çalışması ile çalışmaması hâllerini ayrı düzenler. Belgeli çalışıyorsa aktif gelir; çalışmıyorsa pasif dönem yaklaşımı gündeme gelir.

Yaş sınırının üzerinde fiilen çalışmaya devam eden kişi için genel şarttaki ek aktif dönem kuralı ve resmî gelir belgesi kontrol edilir.

8. Serbest meslek sahibi

Doktor, mimar, esnaf, danışman veya başka bir serbest çalışan için ciro, net kişisel emek geliri değildir. Vergi beyannamesi, mesleki kazanç, giderler ve işin kişi olmadan devam edip etmediği incelenir.

Kazadan sonra gelir düşmüşse bunun piyasa, sezon, ortak, personel veya kazaya bağlı çalışma kaybından hangisi olduğu ayrılmalıdır.

Kişisel emek yerine başka biri çalıştırılmışsa belgeli ikame maliyeti önemli olabilir.

9. İşyeri sahibi veya ortak

Genel şart, işyeri sahibi veya ortağının kendi işletmesinde yapamadığı çalışmanın yerine getirilmesi için katlanılan emsal maliyeti özel biçimde ele alır.

Bu emsal ücretin bağlı olunan meslek odasından alınması öngörülür. İşletmenin toplam kârını kişisel ücret gibi kullanmak yerine, kişinin fiilen yaptığı işin yerine koyma maliyeti araştırılır.

Ortaklık payından doğan temettü ile yöneticilik veya fiilî çalışma ücreti ayrılmalıdır.

10. Yurt dışında yaşayan kişi

Yabancı ülkedeki gelir resmî ve vergilendirilmiş belgeyle kanıtlanmalıdır. Belgenin doğrulanması, tercümesi, para birimi ve ilgili dönem ayrıca incelenir.

Güncel genel şart, Türkiye'de yerleşik olmayan kişinin resmî gelirini ispatlayamaması hâlinde Türkiye'deki net asgari ücret esasını öngörür.

Sadece internetten o ülkedeki ortalama meslek maaşını bulmak kişisel gelir kanıtı değildir.

11. Gelir dosyası kontrol listesi

Kaza tarihindeki çalışma durumunu bir sayfada özetleyin. Ardından son bir yıllık bordro/vergi belgeleri, SGK kayıtları, düzenli ek ödemeler, banka kayıtları ve işveren/oda belgelerini kronolojik ekleyin.

Hesap raporunda kullanılan gelir tutarı ile sunduğunuz belgenin aynı olup olmadığını; aktif dönem gelir oranının pasif döneme taşınıp taşınmadığını kontrol edin.

Gelir belgesini sağlık raporuyla karıştırmayın: biri ekonomik girdi, diğeri tıbbi girdidir.

• Çalışma statüsü
• Resmî net gelir
• Asgari ücret oranı
• Düzenli ek ödemeler
• İşletmede kişisel emek
• İkame/emsal maliyet
• Aktif-pasif dönem
• Yurt dışı belge doğrulaması

Tazminat hesabında gelir nasıl ispatlanır: sonuç ve son kontrol

Farklı gelir gruplarını doğru girdiye dönüştürdük. Şimdi sigorta şirketinin bu girdilerle hazırladığı hesap raporunu denetlemeye geçiyoruz.

Bir sonraki yazıda aktüerya raporunun size gönderilmesini, eksik ödeme kontrolünü, ibranameyi ve ek başvuru yolunu açıklayacağız.

İlgili yazılar

• İş Kazası Tazminat Hesaplama
• Sigortasız İşçi Çalıştırma Cezası ve Çalışan İşçinin Hakları
• Trafik Kazası Tazminat Hesaplama
• Trafik Kazası İcra Takibi

Resmî ve birincil kaynaklar

• SEDDK — Trafik Sigortası Genel Şartları
• SEDDK — Genel Şartlar Ana Sayfası

Bilgilendirme: Bu içerik genel bilgi amaçlıdır; somut olayda güncel düzenleme, işlem ve süreler ayrıca incelenmelidir. Somut durumunuz için baroya kayıtlı bir avukatla iletişime geçmeniz gerekir.