Teknik Arızalı Araçla Kazada İşletenin Sorumluluğu

Teknik arızadan kaynaklanan kazada, araçta beklenmedik bir sorun oluşması işleteni her zaman sorumluluktan kurtarmaz. Fren sistemi, lastik, direksiyon veya başka bir parçadaki bozukluğun kazaya etkisi araştırılır. Karayolları Trafik Kanununun 85 ve 86 ncı maddeleri, işletenin sorumluluğu bakımından temel çerçeveyi oluşturur.

Bir kazanın teknik arızayla açıklanması, arızanın neden meydana geldiği sorusunu ortadan kaldırmaz. Bakım eksikliği, servis hatası, üretim uygunsuzluğu veya kullanım biçimi aynı olayda farklı kişilerin sorumluluğunu gündeme getirebilir. Bu nedenle araç incelenmeden yalnızca sürücünün açıklamasına dayanarak sonuç çıkarılmamalıdır.

İşleten kimdir ve neden sorumlu olur

İşleten, araçla ekonomik ve fiilî ilişkisinin niteliğine göre belirlenir. Ruhsatta görünen kişi önemli olmakla birlikte uzun süreli kiralama veya başka ilişkiler nedeniyle değerlendirme farklılaşabilir. Araç işleticisinin bağlı olduğu teşebbüsün sorumluluğu da kanuni koşullarla gündeme gelebilir.

KTK 85 kapsamında motorlu aracın işletilmesi ölüm, yaralanma veya eşya zararına yol açtığında kusurdan bağımsız sorumluluk esasları uygulanabilir. Sürücünün ceza dosyasında kusursuz bulunması, işletenin özel hukuk sorumluluğunun da mutlaka ortadan kalktığı anlamına gelmez.

Teknik arıza neden her zaman mücbir sebep sayılmaz

KTK 86 uyarınca kurtuluş değerlendirmesinde, işletenin ve sorumlu olduğu kişilerin kusursuzluğu yanında araçtaki bozukluğun kazayı etkilememiş olması da aranır. Bu nedenle kazaya etkili bir teknik arıza, sırf ani ortaya çıktığı için dışsal ve kaçınılmaz olay kabul edilmez.

Örneğin fren sistemindeki bozukluk kazanın nedeni olmuşsa, bakımın zamanında yapıldığı savunması tek başına yeterli olmayabilir. Arızanın işletme riski içinde kalıp kalmadığı ve diğer nedenlerle ilişkisi incelenir. Dışarıdan gelen olağanüstü olay ile aracın kendi yapısından kaynaklanan sorun ayrılmalıdır.

Taşıyıcının yolcuya karşı sorumluluğu

Ücret karşılığı yolcu taşıyan kişi veya işletmenin sözleşmeden doğan yükümlülükleri de vardır. TTK 914, yolcunun güvenli biçimde varış yerine ulaştırılması ve kazadan doğan zararları düzenler. Taşıyıcının kurtuluş koşulları, en yüksek özen gösterilmesine rağmen kaçınılamayan ve sonuçları önlenemeyen nedenlerle bağlantılıdır.

Otobüsün teknik arızası nedeniyle yolcunun yaralanmasında taşıma sözleşmesi, işleten sorumluluğu ve sigorta teminatı birlikte incelenebilir. Yolcunun bilet veya rezervasyon kaydı, araç bilgileri ve olay tutanağı bu ilişkileri belirlemeye yardımcı olur.

Servis ve üreticinin sorumluluğu

Arızanın yanlış onarımdan doğması halinde servisle ilgili sözleşme ve haksız fiil hükümleri değerlendirilebilir. Üretimden kaynaklanan bir uygunsuzluk varsa imalatçı veya ithalatçı yönünden ürün sorumluluğu gündeme gelebilir. Ancak kazadan sonra araçta hasar görülmesi, parçanın kazadan önce de arızalı olduğunu kanıtlamaz.

Teknik inceleme, parçanın olay öncesi durumu ile kaza sonucunda oluşan deformasyonu ayırmalıdır. Servisin değiştirdiği parçalar, bakım faturaları, üretici uyarıları ve geri çağırma kayıtları bu ayrımda önem taşır. Zarar görene ödeme yapan kişinin diğer sorumlulara rücu etmesi de ayrı bir inceleme gerektirir.

Hangi deliller korunmalıdır

Araç onarılmadan veya hurdaya ayrılmadan önce inceleme imkânı sağlanması önemlidir. Parçaların kim tarafından çıkarıldığı ve nerede saklandığı kayıt altına alınabilir. Fotoğrafların yanında elektronik arıza kayıtları ve varsa araç veri sistemleri de yararlı olabilir.

• Kaza tespit tutanağı ve olay yeri fotoğrafları dosyaya alınmalıdır.

• Periyodik bakım ve son onarım belgeleri saklanmalıdır.

• Lastik, fren ve direksiyon gibi ilgili parçaların durumu belgelenmelidir.

• Teknik raporda arızanın kazaya hangi mekanizmayla yol açtığı açıklanmalıdır.

Bir raporda yalnızca teknik arıza vardır denilmesi yeterli açıklama sağlamaz. Arızanın kaynağı, zamanı ve önlenebilirliği ayrı gösterilmelidir.

Sigorta hangi aşamada değerlendirilir

Zorunlu trafik sigortası, kanuni kapsam ve limitler içinde sorumluluk güvencesi sağlar. Aracın kendi hasarı için kasko teminatı farklı bir konudur. Yolcu taşımalarında başka sigortalar da bulunabilir; her poliçenin hangi zararı kapsadığı ayrı kontrol edilmelidir.

Sigortacının zarar görene ödeme borcu ile sigortalısına rücu edip edemeyeceği aynı soru değildir. Teknik arıza, her durumda sigorta dışında kalma veya her durumda rücu anlamına gelmez. Poliçe, genel şartlar, kanun ve olayın özellikleri birlikte değerlendirilmelidir.

Sık sorulan sorular

Lastik patlaması sürücüyü ve işleteni mutlaka sorumsuz kılar mı

Hayır. Lastiğin durumu, kullanım koşulları ve patlamanın nedeni araştırılır. İşletenin sorumluluğu sürücünün kusurundan ayrıca değerlendirilir.

Araç muayeneden geçmişse sorumluluk biter mi

Muayene kaydı önemli bir veridir; kazadaki teknik durumu tek başına kesinleştirmez. Muayene sonrasındaki kullanım ve bakım da önemlidir.

Teknik arızayı kim tespit eder

Uyuşmazlığın niteliğine uygun teknik uzmanlık gerekir. İncelemenin dayandığı parçalar, kayıtlar ve yöntem raporda açık olmalıdır.

İlgili içerik: Kiralık Araçla Kazada Sorumluluk Kimde? · Elektrikli Scooter Kazasında Sorumluluk ve Tazminat

Kaynaklar

• 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu — madde 85–86 ve 91
• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu — madde 914
• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — madde 49 ve 61–62
• 7223 sayılı Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu — madde 6