Takibi Şikâyete Bağlı Suçlar Nelerdir? 2026 Güncel Suç Listesi

Takibi şikâyete bağlı suçlarda soruşturma ve kovuşturma yapılabilmesi için kanunen yetkili kişinin süresi içinde şikâyette bulunması gerekir. Kanunda açıkça şikâyet şartı öngörülmemişse suç kural olarak Cumhuriyet savcılığı tarafından resen soruşturulur.

Temel süre: Şikâyet hakkı olan kişi, fiili ve failin kim olduğunu öğrendiği tarihten itibaren altı ay içinde başvurmalıdır. Bu süre hiçbir durumda ilgili suçun dava zamanaşımı süresini aşamaz.

Şikâyete Bağlı Suç Ne Demektir?

Şikâyet, mağdurun veya kanunun yetkili saydığı kişinin belirli bir suç nedeniyle fail hakkında ceza soruşturması ve kovuşturması yapılmasını istemesidir. İhbar ise suç şüphesini yetkili makama bildirmektir; her ihbar, şikâyet hakkının kullanıldığı anlamına gelmez.

Şikâyet bir muhakeme şartıdır. Süresinde geçerli şikâyet yoksa soruşturma aşamasında kovuşturmaya yer olmadığına, dava açılmışsa kural olarak davanın düşmesine karar verilir. Bununla birlikte her suç maddesindeki özel düzenleme ayrıca incelenmelidir.

Şikâyete Bağlı Başlıca TCK Suçları

Aşağıdaki liste Türk Ceza Kanunu'nda uygulamada en sık karşılaşılan şikâyete bağlı suçları gösterir. Bazı maddelerde yalnız temel şekil veya belirli bir ilişki şikâyete bağlıdır; nitelikli hâller resen soruşturulabilir.

Vücut Dokunulmazlığına Karşı Suçlar

• Basit kasten yaralama – TCK 86/2: Fiilin kişi üzerindeki etkisi basit tıbbi müdahaleyle giderilebilecek ölçüde hafifse kural olarak şikâyete bağlıdır. TCK 86/3'teki nitelikli hâller ayrıca değerlendirilir.
• Taksirle yaralama – TCK 89: Kural olarak şikâyete bağlıdır. Ancak birinci fıkra kapsamı dışındaki yaralamanın bilinçli taksirle işlenmesi hâlinde şikâyet aranmaz.

Cinsel Dokunulmazlığa Karşı Bazı Suçlar

• Cinsel saldırının temel şekli – TCK 102/1: Temel şeklin soruşturulması ve kovuşturulması mağdurun şikâyetine bağlıdır.
• Eşe karşı nitelikli cinsel saldırı – TCK 102/2: Fiilin eşe karşı işlenmesi hâlinde soruşturma ve kovuşturma mağdur eşin şikâyetine bağlıdır.
• Reşit olmayanla cinsel ilişki – TCK 104/1: Cebir, tehdit ve hile olmaksızın on beş yaşını bitirmiş çocukla cinsel ilişkiye ilişkin temel şekil şikâyete bağlıdır.
• Cinsel taciz – TCK 105/1: Temel şekil mağdurun şikâyetine bağlıdır; çocuğa karşı işlenmesi ve maddede sayılan nitelikli hâller ayrıca incelenmelidir.

Uzlaştırma uyarısı: Cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar şikâyete bağlı olsalar bile CMK 253/3 gereğince uzlaştırma kapsamında değildir.

Hürriyete Karşı Suçlar

• Malvarlığı itibarıyla büyük zarara uğratma veya sair kötülük tehdidi – TCK 106/1'in ilgili cümlesi
• Konut dokunulmazlığının ihlali – TCK 116'nın temel şekilleri; nitelikli hâller TCK 119 ile birlikte değerlendirilir
• İş ve çalışma hürriyetinin ihlali – TCK 117/1
• Kişilerin huzur ve sükûnunu bozma – TCK 123
• Israrlı takip – TCK 123/A

Şerefe Karşı Suçlar

• Hakaret – TCK 125 ve 131: Kamu görevlisine görevinden dolayı işlenen hakaret dışında soruşturma ve kovuşturma mağdurun şikâyetine bağlıdır.
• Kişinin hatırasına hakaret – TCK 130 ve 131: Ölenin ikinci dereceye kadar üstsoyu ve altsoyu, eşi veya kardeşleri şikâyette bulunabilir.

Özel Hayata ve Gizliliğe Karşı Suçlar

TCK 139 uyarınca kişisel verilerin kaydedilmesi, hukuka aykırı verilmesi veya ele geçirilmesi ile verileri yok etmeme suçları hariç olmak üzere bu bölümdeki suçların soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlıdır.

• Haberleşmenin gizliliğini ihlal – TCK 132
• Kişiler arasındaki konuşmaların dinlenmesi ve kayda alınması – TCK 133
• Özel hayatın gizliliğini ihlal – TCK 134

Malvarlığına Karşı Suçlar

• Hırsızlıkta daha az cezayı gerektiren hâller – TCK 144
• Kullanma hırsızlığı – TCK 146; malın suç işlemek için kullanılması istisnadır
• Mala zarar verme – TCK 151'in temel şekli
• Güveni kötüye kullanma – TCK 155
• Bedelsiz senedi kullanma – TCK 156
• Hukuki ilişkiye dayanan alacağı tahsil amacıyla dolandırıcılık – TCK 159
• Kaybolmuş veya hata sonucu ele geçmiş eşya üzerinde tasarruf – TCK 160
• Belirli yakınlar aleyhine işlenen malvarlığı suçları – TCK 167/2 kapsamındaki kişiler yönünden şikâyet şartı bulunur

Yağma ve nitelikli yağma TCK 167'deki akrabalık istisnalarının dışındadır. Ayrıca mala zarar verme suçunun kamu malına, doğal varlıklara veya maddede sayılan diğer değerlere karşı nitelikli biçimde işlenmesi resen soruşturulabilir.

Diğer Şikâyete Bağlı TCK Suçları

• Açığa imzanın kötüye kullanılması – TCK 209/1
• Aile hukukundan kaynaklanan bakım, eğitim veya destek yükümlülüğünün ihlali – TCK 233/1
• Kaçırılan veya alıkonulan çocuğun rızasıyla evini terk etmesi hâlindeki özel suç – TCK 234/3
• Ticari sır, bankacılık sırrı veya müşteri sırrı niteliğindeki bilgi ya da belgelerin açıklanmasının şikâyete bağlanan şekilleri – TCK 239/1-2
• Yabancı devlet başkanına karşı suç – TCK 340'taki özel şikâyet şartı

Bu Liste Neden Tek Başına Yeterli Değildir?

Şikâyet şartı yalnız Türk Ceza Kanunu'nda düzenlenmez. Marka, patent, tasarım, telif, icra-iflas, çek, sermaye piyasası ve başka alanlardaki özel kanunlarda suçun takibi şikâyet, talep veya başka bir muhakeme şartına bağlanabilir. Bu nedenle somut olayda suç tarihindeki özel kanun metni de kontrol edilmelidir.

Aynı olay birden fazla suç oluşturabilir. Suçlardan biri şikâyete bağlıyken diğeri resen takip edilebilir. Şikâyetten vazgeçilmesi yalnız şikâyete bağlı suç yönünden sonuç doğurur; resen takip edilen suçun soruşturmasını kendiliğinden sona erdirmez.

Şikâyet Süresi Ne Zaman Başlar?

TCK 73'e göre altı aylık süre, şikâyet hakkı sahibinin hem fiili hem de failin kim olduğunu bildiği veya öğrendiği gün başlar. Yalnız olayın öğrenilmesi, fail henüz bilinmiyorsa süreyi başlatmayabilir. Başlangıç tarihi somut delillerle belirlenir.

Birden fazla şikâyet hakkı sahibi varsa bunlardan birinin süreyi kaçırması diğerlerinin hakkını ortadan kaldırmaz. Her hak sahibi bakımından öğrenme tarihi ve süre ayrı değerlendirilir.

Şikâyet Nereye ve Nasıl Yapılır?

Şikâyet Cumhuriyet başsavcılığına veya kolluk makamlarına yazılı dilekçeyle ya da tutanağa geçirilen sözlü beyanla yapılabilir. Valilik, kaymakamlık veya mahkemeye yapılan başvurular da kanundaki usule göre ilgili başsavcılığa gönderilir. Yurt dışında konsolosluklara başvuru mümkündür.

• Olayın tarihi, yeri ve oluş biçimi
• Biliniyorsa failin kimliği ve iletişim bilgileri
• Deliller, tanıklar, kamera ve belge bilgileri
• Şikâyetçinin açıkça soruşturma yapılması talebi
• Başvuru tarihi ile imza
• Varsa yaralanma raporu, mesaj, fotoğraf ve diğer ekler

Uygulama önerisi: Başvurunun kayıt numarası ve tarihini gösteren alındı belgesi saklanmalıdır. Yalnız sosyal medya paylaşımı, kurum içi bildirim veya karşı tarafa gönderilen mesaj resmî şikâyet yerine geçmeyebilir.

Şikâyetten Vazgeçme ve Şikâyeti Geri Alma

TCK 73'e göre hüküm kesinleşinceye kadar şikâyetten vazgeçilebilir. Kanunda aksi yazılı değilse vazgeçme davayı düşürür; ancak sanık vazgeçmeyi kabul etmeyebilir. Şikâyetten vazgeçme, bunu kabul etmeyen sanık hakkında sonuç doğurmaz.

Şikâyetten vazgeçmenin sirayeti vardır: İştirak hâlinde suç işleyenlerden biri hakkındaki vazgeçme kural olarak diğerlerini de kapsar. Buna karşılık şikâyet hakkından önceden vazgeçme ile yapılmış şikâyeti sonradan geri alma farklı işlemlerdir.

Şikâyetten Vazgeçme Tazminat Hakkını Etkiler mi?

Kamu davasının düşmesi, özel hukuk tazminat taleplerini her durumda ortadan kaldırmaz. Ancak şikâyetten vazgeçerken şahsi haklardan da vazgeçildiği açıkça belirtilmişse sonradan hukuk davası açılamayabilir. Beyanın kapsamı bu nedenle dikkatle yazılmalıdır.

Şikâyete Bağlı Suç ile Uzlaştırma Aynı Şey mi?

Hayır. Şikâyet, soruşturma ve kovuşturma için gereken irade açıklamasıdır; uzlaştırma ise uygun suçlarda şüpheli veya sanık ile mağdurun bir uzlaştırmacı aracılığıyla anlaşmasını sağlayan alternatif çözüm yoludur.

Kural olarak şikâyete bağlı suçlar uzlaştırma kapsamındadır; fakat cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar bu kuralın dışındadır. Ayrıca kanunda ismen sayılan bazı suçlar şikâyete bağlı olmasalar bile uzlaştırmaya tabidir. Bu nedenle iki liste birbirinin aynısı değildir.

Resen Takip Edilen Suçlarda Şikâyetten Vazgeçme

Kasten öldürme, yağma, nitelikli dolandırıcılık, uyuşturucu ticareti ve pek çok nitelikli suç resen soruşturulur. Mağdurun “şikâyetçi değilim” demesi delil değerlendirmesinde dikkate alınabilse de savcılığın soruşturmayı ve mahkemenin davayı sürdürmesine engel olmaz.

Özellikle aile içi şiddet olaylarında fiilin eşe, üstsoya, altsoya, kardeşe veya kanunda sayılan diğer kişilere karşı işlenen nitelikli yaralama kapsamında kalması hâlinde takip şikâyete bağlı olmayabilir.

Sık Yapılan Hatalar

• Her suç için altı aylık süre bulunduğunu düşünmek
• Şikâyet süresi ile dava zamanaşımını aynı kabul etmek
• Şikâyete bağlı suç listesini uzlaştırma listesiyle karıştırmak
• Suçun yalnız madde numarasına bakıp temel ve nitelikli hâlleri ayırmamak
• Bir sanık yönünden vazgeçmenin diğer sanıklara etkisini göz ardı etmek
• Resen takip edilen suçta vazgeçmenin dosyayı kapatacağını sanmak
• Özel kanundaki şikâyet veya talep şartını kontrol etmemek

Sonuç

Takibi şikâyete bağlı suçlarda geçerli ve süresinde şikâyet soruşturmanın temel şartıdır. Genel süre fiil ve failin öğrenilmesinden itibaren altı ay olsa da suçun temel veya nitelikli şekli, mağdurun sıfatı, özel kanun düzenlemesi ve dava zamanaşımı birlikte incelenmelidir.

Güncel bir değerlendirme için olayın gerçekleştiği tarihte yürürlükte bulunan madde metni esas alınmalıdır. Kanun değişiklikleri bir suçun şikâyete bağlı olup olmadığını veya istisnalarını etkileyebilir.

Resmî Kaynaklar

• Mevzuat Bilgi Sistemi – 5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu
• Mevzuat Bilgi Sistemi – 5271 Sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu
• Adalet Bakanlığı Mağdur Bilgilendirme – Şikâyet Süreci
• Adalet Bakanlığı Mağdur Bilgilendirme – Uzlaşma Nedir?
• Adalet Bakanlığı – Ceza Muhakemesinde Uzlaştırma Kitabı

Bilgilendirme: Bu içerik genel bilgi amaçlıdır; somut olayda güncel düzenleme, işlem ve süreler ayrıca incelenmelidir. Somut durumunuz için baroya kayıtlı bir avukatla iletişime geçmeniz gerekir.