İş Kazasında Anne ve Babanın Destek Tazminatı

İş kazasında anne ve babanın destek tazminatı, ölen çocuğun sağladığı veya gelecekte sağlaması beklenen maddi desteğin kaybına dayanır. Bu hak, miras payından ve SGK tarafından gelir bağlanmasından ayrı değerlendirilir. Anne ve babanın çalışıyor olması veya emekli aylığı alması tek başına bütün incelemeyi sona erdirmez.

Talepte iş kazasının ve sorumluluk koşullarının yanında destek ilişkisi de önemlidir. Ailenin yaşam düzeni, çocuğun geliri, anne ve babanın yaşları ve diğer destek hak sahipleri birlikte değerlendirilir. Her anne ve baba için aynı pay ve aynı süre kullanılması doğru değildir.

Destek tazminatı ile SGK geliri farklıdır

SGK ölüm geliri veya aylığı, sosyal güvenlik mevzuatındaki hak sahipliği koşullarına bağlıdır. Anne ve baba yönünden gelir düzeyi, başka aylık bulunması, yaş ve artan hisse gibi şartlar ilgili düzenleme çerçevesinde önem taşır. Bu kurallar, özel hukuk tazminatının bütün koşullarıyla özdeş değildir.

Destekten yoksun kalma tazminatı ise TBK 53 kapsamında kaybedilen desteğin giderilmesine yöneliktir. Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulunun 22 Haziran 2018 tarihli, E. 2016/5 ve K. 2018/6 sayılı kararı, anne ve babanın destek ilişkisini kanıtlaması için SGK geliri bağlanmasını şart görmez. Kararda çocuğun anne ve babasına destek olduğu yönündeki karinenin kabulü gerektiği de belirtilmiştir. Dolayısıyla SGK tarafından gelir bağlanmaması, tek başına destek tazminatının reddedilmesini gerektirmez.

Anne ve baba yönünden destek ilişkisi

Çocukla anne ve baba arasındaki yaşam ilişkisi ve destek beklentisi değerlendirmede önem taşır. Düzenli para yardımı, kira veya fatura ödemesi, sağlık giderlerine katkı ve ekonomik değeri olan bakım hizmeti delillerle gösterilebilir. Gelecekteki destek ihtimali de olayın özellikleri içinde ele alınır.

Çocuğun evli olması, anne ve babaya hiç destek olmayacağı anlamına gelmez. Bununla birlikte eş ve çocuklar gibi diğer hak sahipleri, gelirin paylaşımını ve destek paylarını etkiler. Aynı gelirin tamamı birden fazla kişiye ayrı ayrı verilmiş gibi hesap yapılamaz.

İşverenin sorumluluğu ayrıca belirlenir

İş kazasının SGK tarafından kabul edilmesi, işverenin her durumda zararın tamamından sorumlu olduğu sonucunu tek başına doğurmaz. İş sağlığı ve güvenliği yükümlülükleri, olayın nedeni, kusur ve diğer sorumluluk esasları incelenir. Üçüncü kişinin veya başka işverenlerin katkısı da bulunabilir.

Kaza trafik olayı niteliğindeyse işleten ve sigorta şirketine karşı farklı talepler gündeme gelebilir. Anne ve babanın destek zararı aynı olsa da her davalının sorumluluğunun dayanağı, limiti ve başvuru koşulu farklılaşabilir.

Tazminat tutarı nasıl hesaplanır

Hesapta ölenin gerçek veya kabul edilen geliri, kişisel tüketim payı, hak sahiplerine ayrılacak paylar ve destek süresi dikkate alınır. Anne ve babanın yaşları, yaşam beklentisi ve ailenin somut koşulları değerlendirilir. Sonraki dönemlerde destekten çıkacak diğer hak sahipleri pay dağılımını etkileyebilir.

Birden çok gelir belgesi varsa dönemi ve net tutarı belirlenmelidir. Ölen çalışanın yalnızca işverence bildirilen kazancına bakılması her olayda yeterli olmayabilir; ancak daha yüksek gelir iddiası da somut veriye dayanmalıdır. Meslek, kıdem, banka ödemeleri ve işyeri kayıtları birlikte incelenebilir.

SGK ödemeleri hangi ölçüde indirilir

TBK 55 uyarınca rücu edilemeyen sosyal güvenlik ödemeleri destek zararından indirilemez. İş kazası nedeniyle bağlanan gelirin rücu edilebilir bölümü ise ilgili sorumluluk çerçevesinde değerlendirilir. İlk peşin sermaye değeri, kusur ve davalının sıfatı önem taşır.

Bu nedenle Kurumun anne ve babaya bağladığı bütün gelirin toplamını otomatik olarak tazminattan düşmek doğru değildir. Ödemenin hangi zarar ve hangi sorumlu bakımından mahsup edileceği açıklanmalıdır. Kurumdan alınan güncel hesap belgeleri bu denetimi sağlar.

Başvuru dosyası ve süreler

Kaza tutanağı, SGK inceleme belgeleri, nüfus kayıtları, ücret belgeleri ve destek ilişkisini gösteren kayıtlar temel dosyayı oluşturur. Kurumun gelir bağlama veya ret kararı da eklenmelidir. Ret gerekçesi, hak sahipliğiyle ilgili hangi koşulun tartışmalı olduğunu gösterebilir.

İş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davaları, iş uyuşmazlıklarındaki zorunlu arabuluculuk kapsamı dışında tutulmuştur. Ancak farklı bir talebin veya farklı davalının bulunduğu durumlarda usul ayrıca incelenir. Zamanaşımı, sorumluluk dayanağı ve zararın özelliklerine göre belirlenmelidir.

Sık sorulan sorular

Anne ve baba emekliyse destek tazminatı alamaz mı

Emeklilik tek başına bütün talepleri ortadan kaldıran bir neden değildir. Destek ilişkisi ve somut ekonomik kayıp değerlendirilir.

SGK aylığıyla destek tazminatı aynı ödeme midir

Hayır. Hukuki kaynakları ve koşulları farklıdır. Aralarındaki mahsup ilişkisi, ödemenin rücu edilebilirliği üzerinden ayrıca incelenir.

Manevi tazminat için destek ilişkisi aranır mı

Manevi tazminatın koşulları farklıdır. Yakınlık ve olayın etkisi değerlendirilir; maddi destek hesabıyla aynı yöntem uygulanmaz.

İlgili içerik: Çocuk veya Öğrencinin Ölümünde Destek İlişkisi Nasıl Değerlendirilir? · Ölümlü Trafik Kazasında Hak Sahipliği ve Talep Kalemleri Nasıl Belirlenir?

Kaynaklar

• 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu — madde 53, 55 ve 56
• 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu — madde 20–21 ve 34
• 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu — madde 3 ve 5
• Yargıtay İBBGK E 2016/5 K 2018/6 sayılı kararın İstanbul Barosu duyurusu